Zodiac

จาก Thailand Science and Technology Wikipedia

Zodiac

จักรราศี (zodiac) เป็นคำเรียกแถบพาดเป็นวงกลมในท้องฟ้าวงกลม (celestial sphere) ที่กินอาณาเขตจากเส้นสุริยวิถี (ecliptic) ออกไปทั้งสองด้าน ด้านละประมาณ 8 องศา เป็นแถบบริเวณที่ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ ดาวเคราะห์ทุกดวงในระบบสุริยะ ยกเว้นดาววพลูโตและโลก เคลื่อนที่ไปในท้องฟ้าตลอดทั้งปี โดยมีกลุ่มดาวสำคัญอยู่ 12 กลุ่ม ซึ่งปรากฎคล้ายเป็นฉากหลังที่ดวงอาทิตย์จะเคลื่อนที่ผ่านกลุ่มดาวทั้ง 12 กลุ่มในแต่ละรอบ 1 ปีอย่างสม่ำเสมอ โดยในแต่ละเดือน ดวงอาทิตย์จะเคลื่อนที่ผ่านกลุ่มดาวหลักๆ อยู่12กลุ่มที่ค่อนข้างชัดเจน

สำหรับสาเหตุการยกเว้นดาวพลูโต ก็เพราะว่าดาวพลูโต มีวิถีโคจรที่ไม่อยู่ในระนาบเดียวกันกับของดาวเคราะห์อื่นทั้งหมด กล่าวคือดาวพลูโตมีวิถีโคจรที่เอียงตัดกับระนาบของระบบสุริยะ ถ้าแถบจักรราศีต้องครอบคลุมถึงวิถีโคจรของดาวพลูโตด้วย ก็จะเป็นแถบจักรราศีที่กว้างกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบันมาก และจำนวนกลุ่มดาวที่แถบจักรราศีครอบคลุมตลอดทั้งปี ก็จะไม่ใช่ 12 กลุ่มดาว ซึ่งลงตัวค่อนข้างพอดีสำหรับการแบ่งส่วนของจักรราศีเท่าๆ กัน 12 ส่วน ดังที่ยึดใช้กันอยู่

ส่วนกรณีของโลก ในระบบท้องฟ้าทรงกลม โลกและมนุษย์ผู้สังเกตสภาพต่างๆ ของท้องฟ้า ถูกกำหนดให้เป็นเพียงจุด อยู่ที่ตำแหน่งใจกลางของท้องฟ้าวงกลม

เรื่องของจักรราศี มักจะถูกผูกโยงเข้ากับเรื่องของโหราศาสตร์ ทั้งนี้เป็นเพราะว่า ทั้งโหราศาสตร์และเรื่องของกลุ่มดาว 12 ราศี มีประวัติย้อนหลังไปไกลพอๆ กันถึงอดีตเมื่อประมาณ 5,000 ปีเศษก่อนโน้น หรือประมาณ 3,000 ปีเศษก่อนคริสตกาล โดยที่โหราศาสตร์มีจุดเริ่มต้นจากความเชื่อเรื่องอิทธิพลของดวงดาวต่อชีวิตและเหตุการณ์บนโลก และจักรราศีก็เริ่มต้นจากการสังเกตของคนโบราณ เห็นกลุ่มดาว 12 กลุ่มที่อยู่ในแนวเส้นทางที่ดวงอาทิตย์และบรรดาดาวเคราะห์ที่เห็นด้วยตาเปล่าห้าดวง โคจรผ่านอย่างสม่ำเสมอในแต่ละรอบปี ทำให้กลุ่มดาวจักรราศีทั้ง 12 กลุ่ม เป็นที่สนใจและรู้จักกันมากเป็นพิเศษ เหนือกลุ่มดาวอื่นๆ อีก 76 กลุ่ม

สำหรับที่มาของชื่อ zodiac เกี่ยวข้องกับชื่อหรือรูปร่างของกลุ่มดาว 12 ราศี ซึ่งส่วนใหญ่เป็นสัตว์ (จำนวนเจ็ดกลุ่ม) อีกสี่กลุ่มเกี่ยวข้องกับมนุษย์มีเพียงกลุ่มเดียวที่เป็นวัตถุสิ่งของ ชาวกรีกโบราณจึงใช้คำที่เกี่ยวกับสัตว์ เป็นคำเรียกชื่อรวมๆ ของกลุ่มดาว 12 ราศี

ในภาษากรีก คำที่แปลว่า สัตว์ คือ zoon ซึ่งเป็นที่มาของ zoology หรือ สัตววิทยา ในปัจจุบัน และจากคำ zoon นี้เองที่ต่อๆ มา ผันเป็น zodiac ใช้เรียกชื่อกลุ่มดาว 12 กลุ่มของจักรราศี และก็เป็นที่แพร่หลายใช้กันทั่วโลกจากอดีตกาลถึงปัจจุบัน

กลุ่มดาว 12 ราศีมีอะไรบ้าง?

• กลุ่มดาว 12 ราศี เริ่มต้นจากกลุ่มดาวแกะ (Aries) เรียกเป็น ราศีเมษ นับเป็นราศีของเดือนเมษายน
• กลุ่มดาวราศีที่ 2 คือ กลุ่มดาววัว (Taurus) เรียกเป็น ราศีพฤษภ นับเป็นราศีของเดือนพฤษภาคม
• กลุ่มดาวราศีที่ 3 คือ กลุ่มดาวคนคู่ (Gemini) เรียกเป็น ราศีเมถุน นับเป็นราศีของเดือนมิถุนายน
• กลุ่มดาวราศีที่ 4 คือ กลุ่มดาวปู (Cancer) เรียกเป็น ราศีกรกฎ นับเป็นราศีของเดือนกรกฎาคม
• กลุ่มดาวราศีที่ 5 คือ กลุ่มดาวสิงโต (Leo) เรียกเป็น ราศีสิงห์ นับเป็นราศีของเดือนสิงหาคม
• กลุ่มดาวราศีที่ 6 คือ กลุ่มดาวหญิงสาว (Virgo) เรียกเป็น ราศีกันย์ นับเป็นราศีของเดือนกันยายน
• กลุ่มดาวราศีที่ 7 คือ กลุ่มดาวคันชั่ง (Libra) เรียกเป็น ราศีตุล นับเป็นราศีของเดือนตุลาคม
• กลุ่มดาวราศีที่ 8 คือ กลุ่มดาวแมงป่อง (Scorpius)เรียกเป็น ราศีพฤศจิก นับเป็นราศีของเดือนพฤศจิกายน
• กลุ่มดาวราศีที่ 9 คือ กลุ่มดาวคนยิงธนู (Sagittarius) เรียกเป็น ราศีธนู นับเป็นราศีของเดือนธันวาคม
• กลุ่มดาวราศีที่ 10 คือ กลุ่มดาวแพะทะเล (Capricornus)เรียกเป็น ราศีมกร นับเป็นราศีของเดือนมกราคม
• กลุ่มดาวราศีที่ 11 คือ กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ (Aquarius) เรียกเป็น ราศีกุมภ์ นับเป็นราศีของเดือนกุมภาพันธ์
• กลุ่มดาวราศีที่ 12 คือ กลุ่มดาวปลา (Pisces) เรียกเป็น ราศีมีน นับเป็นราศีของเดือนมีนาคม

สำหรับช่วงเวลาของราศีต่างๆ ทั้ง 12 ราศีในปัจจุบัน แต่ละราศ๊ในปัจจุบัน แต่ละราศีจะเริ่มต้นจากวันที่ 21 ของเดิอนก่อน เช่นราศีเมษ จะเริ่มจากวันที่ 21 เดือนมีนาคมถึงวันที่ 20 เมษายน ซึ่งต่างไปจากช่วงเวลาของแต่ละวันในอดีต เมื่อประมาณ 5,000 ปีก่อนโน้น ที่ช่วงแรกของราศีจะค่อนข้างตรงกับช่วงเวลาของแต่ละเดือน ทั้งนี้เป็นผลจากการที่แกนหมุนของโลกส่าย ทำให้ตำแหน่งของดวงอาทิตย์ที่เคลื่อนที่ผ่านกลุ่มดาวต่างๆ ไม่อยู่คงที่ และเนื่องจากระบบ การเริ่มต้นนักเดือนของจักรราศี ที่เริ่มต้นโดยชาวบาบิโลนเมื่อ 5,000 ปีเศษมาแล้ว ใช้ตำแหน่งอีควินอกซ์ (equinox : วันที่เวลากลางวันเท่ากับเวลากลางคืน) ของฤดูใบไม้ผลิ (vermal equinox) เป็นจุดเริ่มต้น ซึ่งในอดีตเมื่อ 5,000 ปีเศษนั้น ตำแหน่งอีควินอกซ์ของฤดูใบไม้ผลิอยู่ที่กลุ่มดาวแกะ จึงถือตำแหน่งอีควินอกซ์ดังกล่าวเป็นจุดเริ่มต้นของราศีเมษ (The first point of Aries)

ต่อๆ มา เนื่องจากการส่ายของแกนหมุนของโลก ทำให้ตำแหน่งอีควินอกซ์ของฤดูใบไม้ผลิเปลี่ยนจากกลุ่มดาวแกะมาอยู่ที่กลุ่มดาวปลาตั้งแต่ประมาณต้นคริสตกาล คือราว 2,000 ปีมาแล้ว จนถึงปัจจุบัน โดยในปัจจุบันตรงกับวันที่ 21 มีนาคม แต่ยังถือเป็นจุดเริ่มต้นของราศีเมษดังเดิม ทำให้ราศีเมษเริ่มต้นวันที่ 21 เดือนมีนาคม แทนที่จะเป็นเดือนเมษายนจริงๆ

zodiac light หรือ แสงโชติแอก เป็นแสงสว่างเรืองในท้องฟ้าใกล้ขอบฟ้าทางทิศตะวันตก หลังจากดวงอาทิตย์ตกไปแล้ว และใกล้ขอบฟ้าทางทิศตะวันออกก่อนที่ดวงอาทิตย์จะขึ้น เป็นแสงเกิดจากแสงอาทิตย์ที่ถูกกระเจิง (light scattering) โดยฝุ่นผงในระบบสุริยะ ซึ่งมีมากตามแถบระนาบขอบสุริยวิถี และยิ่งเพิ่มปริมาณมากแถบบริเวณใกล้ดวงอาทิตย์เข้าไป ทำให้การกระเจิงของแสงอาทิตย์จากฝุ่นผงเกิดมากแถบบริเวณใกล้ดวงอาทิตย์ หลังจากดวงอาทิตย์ตกหรือก่อนดวงอาทิตย์ขึ้นในแต่ละวัน

เนื่องจากปรากฏการณ์แสงโชติแอก เกี่ยวข้องกับดาวอาทิตยืและสุริยวิถีซึ่งก็โยงถึงแถบจักรราศี หรือ zodiac ด้วย แสงสว่างเรืองนี้จึงถูกเรียกเป็น zodiac light