Timeline open access

จาก Thailand Science and Technology Wikipedia

ลำดับเหตุการณ์ของแหล่งข้อมูลสารสนเทศวิชาการที่เข้าถึงได้แบบเปิดในระดับนานาชาติ (Timelines of the Open Access Movement) เป็นบทความแหล่งสารสนเทศวิชาการแบบเปิด Open Access Resources ตอนที่ 2 ในเรื่องประวัติความเคลื่อนไหวลำดับเหตุการณ์ในการเกิด OA ในระดับนานาชาติ ที่สำคัญ

เนื้อหา 1 สาเหตุสำคัญที่ผลักดันให้เกิด OA 2 Open Access Resources / Literatures : ความหมาย 3 ช่วงก่อนปี 1990 4 ช่วงปี 1990 – 2000 5 ช่วงปี 2001 – ปัจจุบัน 6 ปี 2005 7 ปี 2006 8 ปี 2007 9 เอกสารการอ้างอิง

สาเหตุสำคัญที่ผลักดันให้เกิด OA

การผูกขาดของสำนักพิมพ์(โดยเฉพาะประเภทเชิงพาณิชย์)ในวงการตีพิมพ์เอกสารวิชาการ ( Scientific Publishing ) สำนักพิมพ์ทำประโยชน์ ด้วยการควบคุม ตั้งมาตรฐาน ขนวบการเผยแพร่สื่อสารผลงานวิจัยของวงการวิทยาศาสตร์ มายาวนาน มากกว่า 100 ปี ที่สำคัญคือควบคุมราคา จนก่อให้เกิดปัญหาวิกฤตด้านวารสาร (Journal Crisis) ที่มีอัตราค่าบอกรับเพิ่มสูงขึ้นมาก ทำให้ห้องสมุดประสบปัญหาอย่างยิ่ง สาเหตุหลักคือความไม่สมบูรณ์ของตลาด( Imperfect Marketplace) สำนักพิมพ์ควบคุมปริมาณความต้องการและราคา ในขณะที่ วงการวิจัยมองว่า ผลงานวิจัยเป็นสินค้าฟรี ( Free Goods) ถือเป็นของขวัญแลกเปลี่ยน ( Gift Exchange) ในชุมชนวิจัย รวมทั้งประเด็นเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาที่ทวีความสำคัญมากยิ่งขึ้น ซึ่งมีผลใน 2 ด้าน คือ ผลงานวิจัยถือเป็นเรื่องนวัตกรรม/การค้นพบเรื่อง/สิ่งใหม่จากการวิจัย และวงการวิจัยถูกควบคุมด้วยระบบลิขสิทธิ์จากสำนักพิมพ์ๆมีทักษะยาวนานในขนวบการตีพิมพ์ที่สลับซับซ้อนและปัจจัยความน่าเชื่อถือของสำนักพิมพ์ ทำให้เกิดปัญหาหลักในเรื่องราคาค่าบอกรับวารสารที่สูงขึ้นมาก ผลการศึกษาของ Association of Research Libraries, ARL เมือปี 2004 รายงานว่า อัตราค่าบอกรับวารสาร (Journal subscription Cost) สูงเพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 215 ห้องสมุดวิชาการทั่วโลกได้ปรับเปลียนวิธีการบริหารจัดการเพื่อแก้ไขวิกฤตการณ์นี้ เช่น ยกเลิกการบอกรับ ( Canceling ) การแลกเปลี่ยนใช้ร่วมกัน ( Resources Sharing) เช่น บริการ Document Delivery Service / Inter Library Loan การรวมกลุ่มซื้อ/บอกรับ ( Consortial Purchasing) เป็นต้น จากปัญหานี้ มีการศึกษาวิจัยสรุปว่าระบบการสื่อสารเผยแพร่ผลงานวิชาการอยู่ในภาวะอันตราย ต้องมีความพยายามใดๆ มาแก้ไขวิกฤตการณ์นี้ จึงก่อให้เกิดการศึกษา วิจัย แลกเปลี่ยน รวมตัว นำเสนอ กำหนดนโยบาย ความพยายาม ฯลฯ อันก่อให้เกิด แหล่งสารสนเทศวิชาการแบบเปิด ( Open Access Literature) ซึ่งบทความนี้เป็นตอนที่ 2 ขอนำเสนอลำดับเหตุการสำคัญของความพยายาม ความร่วมมือในการจัดตั้ง OA นี้ ในวงการวชาการทั่วโลกโดยแสดงเฉพาะเหตุการณ์ / บริการ ที่เป็นที่รู้จักกันอย่างดี เพื่อให้เห็นภาพรวมและประวัติความพยายามจากทั่วโลกที่ให้ความสำคัญในเรื่องนี้เป็นอย่างมาก

Open Access Resources / Literatures : ความหมาย

Open Access Literatures หมายถึง แหล่งเอกสารวิชาการแบบดิจิทัล ที่มีการเผยแพร่ (Alailability)ให้ผู้ใช้สามารถเข้าถึงแบบออนไลน์ ได้แบบเสรี / ฟรี โดยไม่มีข้อจำกัดจากระบบลิขสิทธิ์ ส่วนใหญ่มีเนื้อหาเฉพาะทาง คือสาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ที่ผ่านการตรวจสอบจากผู้เชี่ยวชาญ ( Peer Reviewed ) ทั้งนี้รวมถึงบทความวิจัยในวารสารวิชาการที่รู้จักแพร่หลาย การก่อตั้ง Open Access มีปรัชญา นโยบาย และ การปฏิบัติ สะท้อนถึงความเคลื่อนไหวที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้บริการอย่างเสรีในการเข้าถึงวรรณกรรมวิชาการในสาขาต่างๆ ที่บริการบน อินเทอร์เน็ต มีแรงกระตุ้นและผลักดันอย่างมากมาย ทำให้เกิดความพยายามร่วมกันในระดับนานาชาติ

ช่วงก่อนปี 1990

• ปี 1966 US. Dept of Education เปิดบริการฐานข้อมูล ERIC
• ปี 1966 US. Nat. Library Medicine (NLM) เปิดบริการฐานข้อมูล Medline และบริการฟรี เมื่อ 1997
• ปี 1969 US. Dept of Defense เปิดบริการเครือข่าย ARPANET (Advanced Research Project Agency Network) โดยในปี 1983 ได้ปรับเปลี่ยนระบบ NCP Protocol มาเป็น TCP / IP Protocol ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของเครือข่ายอินเตอร์เน็ตในยุคปัจจุบัน
• ปี 1970 US. National Agriculture Library เปิดบริการฐานข้อมูล AGRICOLA หรือ AGRICultural Online Access
• ปี 1985 ประธานาธิบดี Ronald Reagan ได้ประกาศนโยบายที่ชื่อว่า “National Policy On the Transfer of Scientific Technical And Engineering Information”
• ปี 1987 โครงการ Perseus เปิดบริการข้อมูลบน CD-ROM
• ปี 1987 วารสารชื่อ New Horizons in Adult Education ให้บริการฟรี โดยมหาวิทยาลัย Syracuse จัดเป็นชุดวารสารที่ผ่านการตรวจสอบรุ่นแรก ที่ให้บริการฟรี
• ปี 1989 วารสารชื่อ Psychology โดยสมาคมวิชาชีพจิตวิทยา สหรัฐอเมริกา

ช่วงปี 1990 – 2000

Oct. 1990 Tim Berners – Lee ออกแบบ Web Client and Server เป็นครั้งแรก โดยตีพิมพ์บทความข่าวเรื่อง World Wide Web : Proposal for a Hypertext Project และในวันที่ 13 พฤศจิกายน 1990 เขียนเว็บเพจหน้าแรกของโลกสำเร็จ

• ปี 1991 เปิดบริการ Gopher
• May 1991 มาตรฐาน www ออกประกาศโดย CERN และ Tim Berner-Lee
• Aug. 1991 เปิดบริการ arXiv.
• ปี 1992 National Center for Biotechnology Information เปิดบริการ Entrez และ GenBank
• ปี 1992 องค์กร CERN เปิดบริการ Preprint Server
• ปี 1994 US. National Science Foundation (NSF) ริเริ่มโครงการ Digital Library Initiative.
• ปี 1994 ห้องสมุดมหาวิทยาลัย Stanford เปิดให้บริการ High Wire Press
• ปี 1994 โครงการ Human Genome Project เปิดบริการเป็น Open-Access Web Site
• ปี 1994 สำนักพิมพ์ National Academies Press เริ่มจัดสร้างบทความฉบับเต็มจาก วารสารออนไลน์ ให้บริการฟรี
• ปี 1994 มีข้อเสนอโครงการ Self-Archiving เป็นครั้งแรก
• July ปี 1995 วารสารชื่อ D-Lib Magazine เปิดให้บริการ
• Sept. ปี1995 เปิดบริการ Stanford Encyclopedia of Philosophy
• ปี 1996 เปิดบริการเครือข่ายวิทยานิพนธ์ ที่ชื่อ Network Digital Library of Theses and Dissertations. (NDLTD)
• ปี 1996 วารสารของประเทศนอร์เวย์ ที่ชื่อ The Nordic Journal of Philosophical Logic เปิดบริการ
• ปี1997 หน่วยงาน German Research Society เปิดบริการโครงการจัดทำสารสนเทศดิจิทัลย้อนหลังของห้องสมุด
• ปี 1997 ประเทศบราซิลและประเทศแถบละตินอเมริกาใต้ เปิดบริการ SciELO (Scientific Electronic Library Online)
• ปี 1997 ฐานข้อมูล PubMed เปิดให้บริการบนเครือข่ายอินเตอร์เน็ต
• ปี1998 วารสารชื่อ African Journal Online (AJOL) เปิดให้บริการ โดยการสนับสนุนขององค์กร INASP
• ปี1998 ฐานข้อมูล CiteSeer เปิดให้บริการโดย NEC Research Institute
• ปี 1999 BioMed Central ประกาศแผนการให้บริการวารสารฟรีออนไลน์
• ปี1999 UNESCO-ICSU ประกาศในงานประชุม World Conference on Science “Declaration on Science and the use of Scientific Knowledge”
• ปี2000 องค์การสหประชาชาติ UN : Economic & Social Council ประกาศนโยบาย Universal Access to Knowledge and Information

ช่วงปี 2001 – ปัจจุบัน

• Jan ปี 2001 ในวันที่ 15 มกราคม 2001 มีบริการ Wikipedia โดย Jimmy Wales
• Septปี 2001 องค์กร Australian National University เปิดบริการ E-Print Repository ถือเป็น OAI-IR ชุดแรกของประเทศออสเตรเลีย
• Feb.ปี 2002 เกิดโครงการ Budapest Open Access Initiative (BOAI)
• ปี 2002 ห้องสมุดมหาวิทยาลัย Michigan เปิดบริการ OAIster
• ปี 2002 สมาคมวิชาชีพห้องสมุดงานวิจัย ของสหรัฐอเมริกา ACRL เปิดโครงการ Scholarly Communication Initiative
• Oct.ปี2002 รัฐบาล เนเธอร์แลนด์ เปิดบริการ DARE
• Nov. ปี2002 สถาบัน MIT เปิดตัวซอฟแวร์ OAI สำหรับวงการวิชาการ DSpace Open-Source จัดทำ E-prints Archiving และเอกสารวิชาการอื่นๆ
• ปี 2003 ศาลสูงสุดของสหรัฐอเมริกา ตัดสินให้กฎหมายรัฐธรรมนูญมีผลย้อนหลังเพื่อขยายในเรื่องการคุ้มครองลิขสิทธิ์ หรือ ละเมิดลิขสิทธิ์ ในกรรมสิทธิ์สาธารณะ
• April ปี 2003 Royal Society จัดทำรายงานเรื่อง “Keeping Science Open” สนับสนุน การปรับปรุงกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา (ที่เกี่ยวข้องกับลิขสิทธิ์ / สิทธิบัตร/ สิทธิในฐานข้อมูล) เพื่อขยายการเข้าถึงสิ่งพิมพ์ท่งวิทยาศาสตร์ให้กว้างยิ่งขึ้นและขจัดอุปสรรคต่างๆ ของขนวบการตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์
• Mayปี2003 มีบริการ FEDORA (Flexible Extensible Digital Object and Repository Architecture) Version 1 โดย มหาวิทยาลัย Virginia &Cornell
• Mayปี 2003 มหาวิทยาลัย Lund ประเทศสวีเดนเปิดบริการ DOAJ (Directory of Open Access Journal)
• Oct.ปี 2003 The Wellcome Trust ประกาศและลงนามจัดตั้ง โครงการ OA ที่ชื่อ SOAN
• Oct.ปี 2003 PubMed Central ปรับเปลี่ยนมาเป็น OAI-compliant
• Oct.ปี2003 มีประกาศ The Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in the Science and Humanities.
• Jan.ปี 2004 องค์กร OECD ประกาศ Declaration on Access to Research Data From Public Funding
• Feb.ปี 2004 IFLA ประกาศ IFLA Statement on Open Access to Scholarly Literature and Research Document.
• April ปี 2004 Google and CrossRef เปิดโครงการต้นแบบ CrossRef Search.
• Juneปี 2004 สำนักพิมพ์ Elsevier ประกาศนโยบายใหม่ อนุญาตให้ผู้แต่งนำบทความวิจัยที่ ตีพิมพ์ในสิ่งพิมพ์ของ สำนักพิมพ์ นำขึ้นบนเว็ปไซต์ส่วนตัว / คลังเอกสารหน่วยงาน Institutional Repository,IR) ได้
• Juneปี 2004 DOAJ เริ่มให้บริการสืบค้นลึกถึงระดับบทความได้
• Julyปี 2004 สำนักพิมพ์ Springer เริ่มเปิดตัวโครงการ Open Choice Hybrid Journal Program
• Oct.ปี2004 Google เปิดตัว Google Print อย่างเป็นทางการ eventually differentiated 2 โครงการ คือ Google Publisher ทำการสแกนหนังสือที่ตกลงกับ สำนักพิมพ์ และ Google Library ทำการสแกนหนังสือที่ได้ตกลงกับห้องสมุด แต่ไม่มีความจำเป็นต้องตกลงกับ สำนักพิมพ์
• Nov. ปี 2004 Google เปิดบริการ Google Scholar
• Dec.ปี2004 US NOAA (National Oceanic & Atmospheric Administration) ประกาศนโยบาย OA
• Dec. ปี2004 Google ประกาศโครงการจัดทำเอกสารดิจิทัล (Digitize) และดัชนีของหนังสือหลักล้านเล่ม ประเภท Public –Domain / Copyrighted จากห้องสมุดขนาดใหญ่ 5 แห่ง

ปี 2005

• Jan. 2005 หน่วยงาน Creative Commons ประกาศอย่างเป็นทางการในการเริ่มปฏิบัติการ OA ที่ชื่อ Science Commons
• Feb. 2005 สำนักพิมพ์ Blackwell Publishing เปิดตัวโครงการ Online Open Hybrid Journal
• June 2005 สมาคมห้องสมุดแคนาดา ลงนามสนับสนุนโครงการ OA
• June 2005 หน่วยงาน Research Council, UK. ร่างนโยบาย OA ซึ่งจะมีผลกลายเป็นคำสั่งให้งานวิจัยที่ได้รับทุนจากรัฐ ต้องเปิดเผยผลงานบนระบบ OA
• July 2005 สำนักพิมพ์ Oxford University Press เปิดตัวโครงการ Oxford Open Hybrid Journal
• Sept. 2005 CODATA ประกาศเริ่มปฏิบัติการโครงการ Global Information Commons for Science
• Dec. 2005 วุฒิสมาชิกของรัฐสภาสหรัฐอเมริกา ประกาศกฎระเบียบ American Center for CURES Act of 2005.

ปี 2006

• Jan. 2006 ในการประชุม Indian Science Congress ประกาศนโยบาย Optimal National Open Access Policy สำหรับประเทศอินเดีย
• Jan. 2003 Nottingham University (UK.) ร่วมกับ Lund University (Sweden) เปิดบริการ Open DOAR (Directory of Open Access Repositories) อย่างเป็นทางการ
• Jan. 2006 สถาบัน MIT พัฒนาแบบฟอร์ม Copyright Amendment Form เพื่อช่วยให้ผู้แต่งสงวน สิทธิ์เรื่องลิขสิทธิ์ ในการนำบทความของตนเองสู่ OA
• Jan. 2006 German Research Foundation, GFG ประกาศนโยบาย ผู้ที่ได้รับทุนวิจัยต้องส่งผลงานวิจัยเข้าสู่ระบบ OA
• Feb. 2006 หน่วยงาน Informatics ประเทศอินเดีย เปิดบริการ Open-J-Gate
• Mar. 2006 South Africa, Academy of Science เปิดบริการ OA ทั้งประเภท Green/Gold OA
• April 2006 บริษัท Microsoft เปิดบริการ Live Academic Search
• May 2006 รัฐสภาของเยอรมัน เริ่มพิจารณากฎหมายที่อนุญาตให้ผู้แต่งสามารถ Self-Archiving บทความจากวารสารที่ตีพิมพ์ผ่านมา 6 เดือนได้
• May 2006 รัฐบาลสวีเดน เปิดบริการ National Open Access Initiative โดยมีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมความสามารถในการเข้าถึง และความสามารถในการมองเห็นได้สูงสุด
• May 2006 ประเทศฟินแลนด์ โดย The Finnish Council of University Rectors ประกาศนโยบายริเริ่มโครงการ OA ร่วมกัน
• May 2006 ประเทศอินเดีย National Institute of Technology ประกาศนโยบาย OA
• May 2006 สำนักพิมพ์ Elsevier เปิดบริการสนับสนุน Hybrid Journal Model
• May 2006 วารสาร The Wall Street Journal ตีพิมพ์ผลสำรวจ โพลล์ความคิดเห็นชาวอเมริกา พบว่าส่วนใหญ่สนับสนุนระบบ OA ได้รับคะแนนเสียงท่วมท้น
• June 2006 ประเทศฝรั่งเศส โดย Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS) ประกาศนโยบาย OA สอบถามนักวิจัย ให้ส่งผลงานลงระบบ OA ที่ชื่อ HAL (The Central French Open – Access Repository)
• Aug. 2006 วารสาร BMJ เปิดบริการโครงการ BMJ Unlocked Hybrid Journal
• Aug. 2006 สำนักพิมพ์ John Wiley & SonsเปิดตัวโครงการFunded Access Hybrid Journal
• Aug. 2006 สำนักพิมพ์ Cambridge University Press เปิดบริการ OA Hybrid Journal
• Aug. 2006 สมาคมวิชาชีพ American Chemical Society เปิดบริการ OA. Hybrid Journal
• Aug. 2006 สมาคมวิชาชีพ American Physical Society เปิดบริการ OA. Hybrid Journal
• Sep. 2006 ประเทศเยอรมัน โดย 4 มหาวิทยาลัย เปิดบริการ Information Platform Open Access
• Sep. 2006 US. The Institute of Physics เปิดบริการ EprintWeb.org ตีพิมพ์วารสารสาขาฟิสิกส์ 73 ชื่อแบบ OA
• Sep. 2006 The European Commission โดย 9 สถาบันวิจัยของยุโรป เปิดบริการ DRIVER (Digital Repository Infrastructure Vision for European Research) จัดว่าเป็นโครงการใหญ่ OA Repositories ของทวีปยุโรป
• Sep. 2006 Digital Universe เปิดบริการ OA ชื่อ Encyclopedia of Earth.
• Oct. 2006 สาธารณรัฐประชาชนจีน ประกาศ กฤษฎีกา OA
• Oct. 2006 เม็กซิโก ประกาศนโยบาย OA
• Nov. 2006 อิตาลี เปิดบริการนามานุกรมของ OA Repository ที่ชื่อ Open Archives
• Nov. 2006 โปรตุเกส สภาอธิการบดีมหาวิทยาลัย ประกาศ Declaration on OA
• Dec. 2006 Google ประกาศโครงการจัดทำการดิจิทัลวารสารฉบับเก่า
• Dec. 2006 IFLA และ UNESO ประกาศคู่มือแนะนำชื่อ Internet Manifesto Guideline โดยแนะนำให้ใช้ระบบ OA
• Dec. 2006 รัฐบาลออสเตรเลีย โดย Dep. Of Education, Science + Training จัดสรรงบประมาณ 25.5 ล้านเหรียญ เพื่อจัดสร้างระบบ OA Repository ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระบบ Research Quality Framework (RQF) ของประเทศ

ปี 2007

• Jan. 2007 US. ERIC ประกาศจัดทำโครงการ OA จากเอกสารไมโครฟิช 40 ล้านหน้าให้เป็นสื่อดิจิทัล
• Jan. 2007 US. Dept. of Energy (DOE) ร่วมกับ British Library (BL) ตกลงกันจัดสร้าง OA Portal สำหรับเนื้อหาด้านวิทยาศาสตร์ชื่อ World Science
• Feb. 2007 องค์กร CERN ประกาศให้นักวิจัย 1,800 คน ในองค์กร ส่งผลงานวิจัยในเรื่อง ATLAS Experiment ตีพิมพ์ลงในระบบ OA.
• Apr.2007 มหาวิทยาลัย Middle East Technical University ประเทศตุรกี ประกาศ OA Mandate
• May 2007 ประเทศ นอร์เวย์ ประกาศจัดสร้าง OA 2 โครงการ คือ Norwegian Open Research Archive (NORA) และ Norwegian Digital Library ที่ OpenAccess.no เพื่อให้เป็นศูนย์กลางข้อมูลวิชาการของประเทศ
• May 2007 ประเทศปากีสถาน จัดตั้ง เว็บพอทัล เพื่อเป็นที่รวบรวม เอกสาร OA ที่มาจากวารสารที่ตีพิมพ์ภายในประเทศ
• June 2007 ประเทศสวีเดน จัดตั้งเว็บพอร์ทัล OpenAccess.se เพื่อให้เป็นแหล่งรวบรวมงานวิจัยของประเทศ
• June 2007 วารสาร Nature เปิดให้บริการฟรีสารสนเทศ ออนไลน์3 ชื่อ พร้อมกันใน 1 ชุด คือ Nature Reports Climate Change / Nature Reports Stem Cells และ Nature Precedings โดยใช้หลักการ/วิธี CC licenses, DOIs, RSS feed และ Web 2.0 เพื่อให้ ผู้ใช้ ทำป้าย tags วิจารณ์ ratings อภิปราย discussions
• June 2007 US. Department of Energy (DOE) เปิดบริการ WorldWideScience.org ( จากชื่อเดิม Science.World )
• Aug 2007 German Research Society (DFG) ประกาศสนับสนุน และปรับเปลี่ยนเข้าสู่ระบบ OA Journal
• Sept.2007 สำนักพิมพ์ Elsevier เปิดบริการ เว็บพอร์ทัล OncologySTAT ให้บริการฟรี วารสาร 101 ชื่อ ในสาขา Oncology
• Oct 2007 WorldSciNet เปิดบริการ OA ให้วารสาร ฟรี 133 ชื่อที่จัดพิมพ์ และ อีก 8 ชื่อจากสำนักพิมพ์ Imperial College Press
• Nov.2007 รัฐบาลประเทศนิวซีแลนด์ และห้องสมุดแห่งชาติ ร่วมกันเปิดบริการ Kiwi Research Information Service (KRIS) ซึ่งจะเก็บรวบรวมข้อมูลจาก Institutional Repositories ทั่วประเทศ
• Nov 2007 ประเทศฝรั่งเศส โดย National Agency for Research (ANR) รับ OA Mandateสำหรับโครงการที่ได้รับการสนับสนุนจาก ANR

เอกสารการอ้างอิง

1. Bennion , Bruce . “ Why the science journal crisis ” Bulletin of the American Society for Information Science Feb./Mar.2004
2. Duane Webster “ Energy Responses to the Science Journal Crisis ” IFLA 1999 Bangkok Aug.1999
3. Peter Suber “Timeline of the Open Access Movement“ available at http://www.earlham.edu/~peters/fos/timeline.htm January 2008