Open-access Journals (OAJ)

จาก Thailand Science and Technology Wikipedia

ในการประชุมที่ Hungary ได้กล่าวไว้ว่า Open-access Journals (OAJ) คือ วารสารที่มีการนำมาจัดทำเป็น OA เพราะเชื่อว่าบทความต่างๆในวารสารวิชาการควรจะมีการเผยแพร่อย่างกว้างขวาง โดยไม่มีการเก็บค่าสมัครสมาชิก เพราะมีแหล่งเงินทุนที่ให้การสนับสนุนหลายแห่ง รวมไปถึงมูลนิธิ และหน่วยงานราชการต่างๆ (“Budapest”, 2002)

Stevan Harnad (as eited in Bailey, 2006) ได้กล่าวว่า OAJ หรือเรียกว่า “Gold Road “ จะมีคุณลักษณะดังต่อไปนี้

1. เป็นผลงานวิชาการ
2. มีกลไกการควบคุมคุณภาพแบบวารสารแบบดั้งเดิม เช่น การกำกับดูแลโดยกองบรรณาธิการ และการดูแลรูปแบบในการจัดพิมพ์
3. เป็นผลงานดิจิตอล
4. เข้าถึงได้อย่าเสรี
5. อนุญาตให้ผู้เขียนคงลิขสิทธิ์ในผลงาน
6. สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอน หรือสัญญาอนุญาตที่คล้ายกัน

Peter Suber (2004) ได้พูดถึง OAJ หรือเรียกว่า Gold OA ว่า เป็นการที่ผู้เขียนต้องการเผยแพร่ผลงานของตนโดยการจัดทำเป็นเอกสาร OA ผ่านทางสำนักพิมพ์ โดยผู้เขียน หรือหน่วยงานต้นสังกัด แหล่งเงินทุนวิจัย (ผู้สนับสนุนผู้เขียน) จะเป็นผู้เสียค่าใช้จ่ายในการจัดทำ

สรุปได้ว่า OAJ เป็นวารสารที่จัดทำเป็น OAโดยสำนักพิมพ์ เป็นผลงานวิชาการที่มีให้อ่านแบบออนไลน์ ส่วนใหญ่จะเป็นแบบ Post prints เพราะก่อนที่จะจัดทำ สิ่งพิมพ์ต้องผ่านกระบวนการประเมิน (peer-reviewed) โดยผู้ทรงคุณวุฒิก่อน เพื่อให้ข้อมูลถูกต้อง ครบถ้วน และมีประสิทธิภาพ การจัดทำ OAJ สำนักพิมพ์จะทำเอกสารเหล่านั้นให้เข้าถึงได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย และมีอิสระในการเข้าถึงเอกสารนั้นๆ เนื่องจากมีการเรียกเก็บจากเจ้าของบทความ หรือหน่วยงานต้นสังกัดและสปอนเซอร์สำหรับการตีพิมพ์อยู่ก่อนหน้าแล้ว (Author-pays) โดยอาจเป็นเพียงการเรียกเก็บส่วนหนึ่ง และลดค่าใช้จ่ายผ่านทางโฆษณาที่แฝงอยู่ หรือได้สปอนเซอร์มาช่วย โดยที่ผู้อ่านไม่มีการเสียค่าใช้จ่ายใดๆในการเข้าถึงบทความนอกเหนือจากที่กำหนดไว้ การทำ OAJ จะทำให้จำนวนการอ้างอิงสูงขึ้นซึ่งส่งผลต่อชื่อเสียงของผู้เขียน และวารสารที่เกี่ยวข้อง

1. ข้อดีของ OAJ

1) ผลงานทุกชิ้นผ่านการตรวจสอบจากผู้เชี่ยวชาญ (peer- reviewed) มาแล้ว จึงจัดได้ว่าเป็นผลงานที่มีคุณภาพ
2) การจัดทำ OAJ ทำโดยสำนักพิมพ์ซึ่งมักเป็นที่รู้จักมากกว่าคลังเอกสารที่ใช้จัดทำ Self-archiving จึงมีผู้ใช้มากกว่า ทำให้ผลงานได้รับการนำไปศึกษา และอ้างอิงมากกว่า ส่งผลให้เจ้าของผลงานเป็นที่รู้จักมากขึ้น มีชื่อเสียง และได้รับความนิยม

2. ประเภทของวารสาร OA ใน OAJ สามารถแบ่งได้ 6 ประเภท ดังนี้

1) Journals entirely open access คือ บทความที่อยู่ในวารสารนี้ทั้งหมดเป็นOA
2) Journals with research articles open access (hybrid open access journals) คือ บทความวิจัยในวารสารวิชาการนี้เปิดเป็น OA ทั้งหมด
3) Journals with some research articles open access (hybrid open access journals) คือ บทความวิจัยในวารสารวิชาการนี้เปิดเป็น OA เพียงบางบทความ
4) Journals with some articles open access and the other delayed access คือ วารสารที่มีบทความวิจัยเป็น OA และบางบทความยังชะลอการจัดทำเป็น OA
5) Journals with delayed open access (delayed open access journals) คือ วารสารที่ยังชะลอการจัดทำเป็น OA หรือเรียกว่า Delayed OAJ
6) Journals permitting self-archiving of articles คือ วารสารอนุญาตให้ผู้เขียนนำผลงานไปจัดทำเป็น Self-archivingได้ (Wikipedia, 2011)

3. ประเภทสำนักพิมพ์ของ OAJ แบ่งได้ 3 ประเภท ดังนี้

1) Born-OA Publishers เป็นสำนักพิมพ์ที่เผยแพร่วารสารที่เป็น OA ทั้งเชิงพาณิชย์และไม่แสวงผลกำไร ก่อตั้งขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ในการจัดทำวารสารที่เป็น OA ส่วนใหญ่มีการใช้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอน(หรือสัญญาอนุญาตที่คล้ายกัน) โดยผู้เขียนมักจะเก็บลิขสิทธ์ผลงานไว้เอง สำนักพิมพ์ประเภทนี้จะได้รับเงินสนับสนุนจากหน่วยงาน ผู้เขียนไม่จำเป็นต้องจ่าย โดยสำนักพิมพ์จะได้ทุนจากหลายๆแหล่ง เช่นการโฆษณา ค่าธรรมเนียมผู้เขียน ค่าใช้จ่ายเหล่านี้อาจจะจ่ายโดยผู้เขียน เงินทุน ค่าสมาชิกห้องสมุดหรือสถาบันต่างๆ หรือ ได้จากการทำสำเนาพิมพ์ การจัดส่งเอกสาร เป็นต้น ตัวอย่างของสำนักพิมพ์ประเภทนี้ ได้แก่

1.1 PloS : ห้องสมุดประชาชนวิทยาศาสตร์
1.2 BioMed Central (BMC) เป็นสำนักพิมพ์ที่เน้นทางด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และทางการแพทย์ มีการอนุญาตให้เจ้าของผลงานยังคงสิทธิ์ในผลงานของตนเมื่อนำผลงานมาส่งให้แก่ BMC

ภาพที่ 9 แสดงแถบ PloS JOURNALS (PloS, n.d.)

ภาพที่ 10 BioMed Central(BMC) (BioMed Central, n.d.)

2) Conventional Publishers เป็นสำนักพิมพ์วารสารฉบับพิมพ์เชิงพาณิชย์แบบดั้งเดิมที่มีการตีพิมพ์วารสารออกมาเป็นรูปเล่ม แต่ต่อมาได้มีการนำวารสารมาจัดทำเป็น OA ด้วย ยกตัวอย่างเช่น Springer ที่เปลี่ยนมาทำสำนักพิมพ์วารสารแบบเปิดสาธารณะ ภายใต้ชื่อ SpringerOpen โดย Springer ได้มีการจัดทำ Springer Open Choice Program เพื่อช่วยให้ผู้เขียนสามารถเผยแพร่ผลงานของตัวเองเป็นแบบ OA โดยผู้เขียนมีการเสียค่าธรรมเนียมในการเอาผลงานมาลง $3000 (โดยสิทธิ์ในผลงานจะเป็นของผู้เขียนแต่หากผู้เขียนไม่เสียค่าธรรมเนียมสิทธิ์ในผลงานก็จะตกเป็นของ Springer) ซึ่งผู้เขียนสามารถเก็บผลงานในรูปแบบดิจิทัลและสามารถใช้ได้อย่างอิสระบน SpringerLink และหากสมาชิกในสถาบันนั้นมีการลง OA มากก็จะมีการลดค่าสมาชิกให้ตามจำนวน เว็บไซต์ http://www.springer.com/

ภาพที่ 11 สำนักพิมพ์ Springer (“Springer”, n.d.)

3) Non-Traditional Publishers เป็นสำนักพิมพ์ที่ตั้งขึ้นโดยไม่หวังผลกำไร ซึ่งมักจะเป็นสถาบันการศึกษาหรือโรงเรียน สถาบันและศูนย์การวิจัย ห้องสมุด สมาคมวิชาชีพนักวิชาการและอื่นๆโดยได้มีการจัดพิมพ์วารสาร OA เป็นของตัวเอง เนื่องจากต้องการกระจายความรู้ให้บุคคลที่สนใจหรือนักวิจัยได้ศึกษาอย่างเป็นสาธารณะ และไม่มีการเสียค่าใช้จ่ายใดใด ผู้เขียนได้นำผลงานของตัวเองจัดทำเป็น OA ภายใต้สถาบัน หรือหน่วยงานที่ตนสังกัด โดยเฉพาะหลังจากที่อินเทอร์เน็ตเริ่มต้นได้รับความนิยมในช่วงกลางทศวรรษ 1990 ได้มีการทำโปรแกรม Open Journal Systems (OJS) ที่ทำให้การจัดทำ OAJ ง่าย และสะดวกมากขึ้น ในการจัดทำ OAJ หลายหน่วยงานจึงมีการหยุดทำวารสารแบบรูปเล่ม และได้หันมาทำวารสารที่เป็นอิเล็กทรอนิกส์แทน และเปลี่ยนเป็นกิจการที่ไม่แสวงหากำไรโดยเฉพาะ ตัวอย่างของสำนักพิมพ์ประเภทนี้ ได้แก่ scripted : ซึ่งเป็นวารสารด้านกฎหมาย เทคโนโลยี และสังคม เว็บไซต์คือ http://www.law.ed.ac.uk/ahrc/script-ed ดังภาพที่ 12 (Bailey, 2006)

ภาพที่ 12 รูปภาพหน้าแรกของ scripted (Scripted, n.d.)