Mutation

จาก Thailand Science and Technology Wikipedia

Mutation

การผ่าเหล่า (mutation) หมายถึงการเกิดสิ่งมีชีวิตพันธุ์ใหม่ที่ผิดแผกไปจากเดิม

ราชบัณฑิตยสถานกำหนดให้ใช้คำว่า การกลาย แทนคำ mutation แต่ศัพท์ภาษาไทยที่นิยมใช้กันในแวดวงวิชาการด้วยคือ การผ่าเหล่า

นักพฤกษศาสตร์ชาวดัตช์ ชื่อ Hugo de Vries เป็นคนแรกที่ใช้คำว่า mutation ในปี ค.ศ.1886 โดยใช้เรียกการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับพันธุ์พืชบางชนิด ซึ่งลูกพันธุ์พืชมีลักษณะผิดแผกไปจากต้นพันธุ์ และต้นอื่นๆ ที่เหมือนกับต้นพันธุ์

mutation มีที่มาจากคำภาษาละติน mutare แปลว่า เปลี่ยน

ในการใช้ mutation ครั้งแรกๆ นักวิทยาศาสตร์จะหมายถึงการเปลี่ยนแปลงหรือการกลายพันธุ์ หรือการผ่าเหล่า ที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วอย่างทันทีทันใด

มาถึงปัจจุบัน mutation ก็ยังหมายถึงการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับพันธุ์พืชและสัตว์ แต่เริ่มมีความหลากหลายขึ้นสำหรับกระบวนการที่ก่อให้เกิดการผ่าเหล่าขึ้นมา

สาเหตุของการเกิด mutation กับพันธุ์พืชและสัตว์ มีทั้งการเกิดขึ้นอย่างช้าๆ จนกระทั่งเกิดเป็นสิ่งมีชีวิตพันธุ์ใหม่ หลังจากเวลาผ่านไปนานหลายชั่วอายุของพืชหรือสัตว์

การเกิด mutation อย่างช้าๆ อาจเกิดจากความเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม หรือเกิดจากผลกัมมันตภาพรังสีอย่างอ่อนๆ ที่สะสมกันมา จนกระทั่งเวลาผ่านไปหลายชั่วอายุพืชหรือสัตว์ จึงเกิดเป็นพืชหรือสัตว์พันธุ์ใหม่อย่างชัดเจน

ผลจากการเกิด mutation อย่างช้าๆ นี้ ในวงการวิทยาศาสตร์ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงอย่างเป็นธรรมชาติเพื่อการอยู่รอด เพราะ mutation ที่เกิดขึ้น อาจทำให้เกิดเป็นพันธุ์พืชหรือสัตว์ที่ดีกว่าเก่า สามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมใหม่ได้ดีกว่าเก่า และนี่เป็นตัวอย่างของ mutation อย่างเป็นประโยชน์ เพราะ mutation ไม่จำเป็นจะต้องเป็นโทษเสมอไป

การเกิด mutation อย่างรวดเร็ว ที่รู้จักกันมาก่อน คือ mutation ที่เกิดจากการฉายกัมมันตภาพรังสีใส่พืชและสัตว์ทดลอง

กัมมันตภาพรังสีจะเข้าไปมีผลต่อหน่วยพันธุกรรม คือดีเอ็นเอของพืชและสัตว์ ทำให้เกิดพันธุ์พืชและสัตว์ชนิดใหม่ขึ้นมาอย่างรวดเร็ว หรืออย่างทันทีทันใด เมื่อพืชและสัตว์ให้กำเนิดพันธุ์ใหม่

mutation ที่เกิดอย่างทันทีทันใดจากกัมมันตภาพรังสีมักเป็น mutation ที่ไม่พึงประสงค์ เช่นมีลักษณะทางกายภาพที่แปลก พิกลพิการ หรือมีความผิดปกติกับระบบสืบพันธุ์ ซึ่งก็เป็นวิธีหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์ใช้ กัมมันตภาพรังสี ในการควบคุมแมลงศัตรูพืช โดยการทำให้แมลงศัตรูพืชเป็นหมัน

ก่อนยุคสมัยของความก้าวหน้าด้านพันธุวิศวกรรม mutation มักจะเกิดโดยสองวิธี คือ วิธีอย่างเป็นธรรมชาติ อย่างช้าๆ และวิธีเกิดจากกัมมันตภาพรังสี อย่างทันทีทันใด

มาในยุคปัจจุบัน นักวิทยาศาสตร์สามารถใช้กระบวนการพันธุวิศวกรรมทำให้เกิด mutation เป็นพันธุ์พืชหรือสัตว์ หรือสิ่งมีชีวิตอื่นๆ เช่น ไวรัส แบคทีเรีย โดยวิธีการตัดต่อยีนได้อีกด้วย

mutation มีทั้งกรณีที่เกิดขึ้นแล้วไม่สืบทอดต่อทางพันธุกรรม และสืบทอดต่อ สาเหตุจะมาจาก mutation นั้น ว่าเกิดกับเซลล์สืบพันธุ์หรือไม่ ถ้าไม่ mutation ก็ไม่สืบทอด ถ้าใช่ mutation ก็สืบทอด

กรณี mutation จากการตัดต่อยีน นักวิทยาศาสตร์สามารถควบคุมได้อย่างแน่นอนว่า จะให้ mutation เกิดขึ้นอย่างสืบทอดทางพันธุกรรมหรือไม่