Cobalt
จาก Thailand Science and Technology Wikipedia
Cobalt
โคบอลต์ (Cobalt) เป็นโลหะธาตุที่อยู่กับมนุษย์มานานกว่า 300 ปีแล้ว แต่สำหรับสังคมไทย เพิ่งจะมาสนใจกันมากเป็นพิเศษเมื่อไม่กี่ปีก่อนขึ้นศตวรรษที่ 21 กับเรื่องราวของโคบอลต์-60 เกี่ยวเนื่องกับกรณีซาเล้ง คนขายของเก่า ที่ได้รับอันตรายจากโคบอลต์-60
โคบอลต์ เป็นธาตุลำดับที่ 27 มีเลขอะตอม (atomic number) 27 สัญลักษณ์ Co มีคุณสมบัติพื้นฐานคือ เป็นโลหะแข็งสีเงิน หรือสีเทาอ่อน มีน้ำหนักอะตอม (atomic weight) 58.9332 ความถ่วงจำเพาะ 9.8 จุด หลอมเหลว 1,495 องศาเซลเซียส จุดเดือด 2,870 องศาเซลเซียส
โคบอลต์เป็นธาตุชนิดหนึ่งที่พบอยู่กับอุกกาบาตจากนอกโลก แต่เป็นเพียงส่วนประกอบเล็กน้อย ส่วนใหญ่ในธรรมชาติบนโลก จะมีอยู่กับแร่จำพวกโคบอลไทต์ (cobaltite) สมอไทต์ (smaltite) อีริไทรต์ (erythrite) และสารประกอบจำพวกซัลไฟร์หรือกำมะถันกับจำพวกอาร์เซไนด์ โคบอลต์ที่ใช้ประโยชน์กันในปัจจุบัน ส่วนใหญ่มาจากการทำเหมืองในประเทศแคนาดา โมร็อกโก และซาอีร์ (Zaire)
ประโยชน์ของโคบอลต์ ส่วนใหญ่จะเป็นในรูปของโลหะผสมหรืออัลลอย (alloy) และไอโซโทปกัมมันตรังสีโคบอลต์-60
โลหะผสมโคบอลต์ ดังเช่นเหล็กผสมโคบอลต์ จะมีคุณสมบัติทำให้เป็นโลหะผสมที่มีความแข็งแกร่งสูงเป็นพิเศษ ทนทานต่ออุณหภูมิสูงมากๆ ได้ดี และใช้ทำเหล็กสแตนเลส ตัวอย่างของอุปกรณ์เครื่องมือที่ใช้โลหะผสมโคบอลต์ที่ต้องการความแข็งแกร่งสูง เช่น ใบพัดของเทอร์ไบน์และเครื่องตัดในโรงงานอุตสาหกรรมสร้างเครื่องจักรกล แม่เหล็กกำลังสูงที่ใช้ประโยชน์กันอยู่มากในปัจจุบันมีโคบอลต์เป็นส่วนผสมอยู่ด้วย สารประกอบของโคบอลต์ถูกใช้ประโยชน์มากในอุตสาหกรรมเครื่องแก้วและเครื่องดินเผา ทำให้เป็นสีน้ำเงินสวยงาม
ร่างกายของคนเราก็ขาดโคลบอลต์ไม่ได้ โคบอลต์เป็นส่วนหนึ่งของวิตามินอี-12 ในอาหารส่วนใหญ่มีธาตุโคบอลต์อยู่ด้วย กระเพาะอาหารและสำไส้ของคนเราดูดกลืนโคบอลต์ได้ง่าย โคบอลต์มีบทบาทสำคัญในการสร้างเม็ดเลือดแดง ประโยชน์ทางการแพทย์อย่างหนึ่งของโคบอลต์จึงเป็นการช่วยรักษาคนเป็นโรคโลหิตจางหรืออะนีเมีย (anemia)
โคบอลต์-60 เป็นไอโซโทปกัมมันตรังสี ปล่อยรังสีแกมมาออกมาใช้ประโยชน์ด้านการแพทย์ในการรักษาโรคมะเร็ง
ผู้ค้นพบธาตุโคบอลต์คือนักเคมีชาวสวีเดนชื่อ Georg Brandt (มีชีวิตอยู่ระหว่าง ค.ศ.1694-1768) Georg Brandt สนใจเรื่องของโลหะและแร่ธาตุต่างๆ เขาเป็นหนึ่งในนักวิทยาศาสตร์ผู้มีบทบาทสำคัญในการวางรากฐานของเคมียุคใหม่ ที่ไม่ใช่เรื่องของการเล่นแร่แปรธาตุ คือ อัลเคมี (alchemy)
Georg Brandt ค้นพบธาตุโคบอลต์เมื่อประมาณปี ค.ศ.1735 และเป็นผู้ตั้งชื่อเรียกธาตุนี้ว่า cobalt
ก่อนหน้าการค้นพบธาตุโคบอลต์ มีธาตุที่เป็นโลหะที่มนุษย์รู้จักกันมารก่อนเพียงเจ็ดชนิดคือ ทอง เงิน ทองแดง เหล็ก ดีบุก ตะกั่ว และปรอท เมื่อประมาณปี ค.ศ.1500 คนทำเหมืองในประเทศอังกฤษได้พบแร่ชนิดหนึ่ง ซึ่งมีคุณสมบัติไม่เหมือนแร่โลหะที่รู้จักกันมาก่อน และสร้างปัญหาให้กับการถลุงแร่ทีเดียว จนกระทั่งเชื่อกันว่า เป็นแร่ธาตุที่มีเทพแห่งธรณีสิงอยู่ โดยเทพแห่งธรณีเป็นเทพมีนิสัยขี้เล่น ชอบแกล้งคน (แกล้งชาวเหมือง)
ชาวเหมืองที่มีประสบการณ์กับแร่โคบอลต์แต่แรกๆ นี้เป็นชาวเหมืองในอังกฤษเชื้อสายเยอรมัน และเทพแห่งธรณีเยอรมันองค์หนึ่งมีชื่อเรียกเป็นภาษาเยอรมัน Kobold ซึ่งเชื่อกันว่ามีรากศัพท์จากคำภาษากรีก Kobalos เป็นคำเรียกคนที่มีนิสัยขี้เล่น ชอบแกล้งคนอื่น
การค้นพบธาตุโคบอลต์ของ Georg Brandt เกิดขึ้นโดยที่เขาเป็นคนแรกที่สามารถแยกธาตุโคบอลต์จากแร่ซึ่งมีโคบอลต์อยู่ด้วย เขาตรวจพบว่ามันเป็นโลหะชนิดใหม่ ไม่ใช่หนึ่งในเจ็ดโลหะที่รู้จักกันมาก่อน และเขาจึงตั้งชื่อเรียกโลหะธาตุใหม่นี้ว่า cobalt ตามคำเรียกที่ชาวเหมืองเรียกกันมาก่อนบ้างแล้ว
