แหล่งสืบค้นเอกสารแบบเปิด
จาก Thailand Science and Technology Wikipedia
เนื้อหา |
ความเป็นมา
สารสนเทศบนอินเทอร์เน็ตมีอยู่ในปริมาณที่มากมายและกระจัดกระจาย เมื่อผู้ใช้ต้องการสืบค้นสารสนเทศที่ต้องการระบบทำการสืบค้นและทักษะในการสืบค้นข้อมูลจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้ผู้ใช้ได้รับสารสนเทศที่ตรงกับความต้องการอย่างมีประสิทธิภาพและใช้ระยะเวลาไม่มากนัก ในบริบทของสังคมปัจจุบันที่เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และโทรคมนาคมเข้ามามีบทบาทอย่างมากในการสืบค้นและเผยแพร่สารสนเทศ อินเทอร์เน็ตจึงเป็นแหล่งรวมของข้อมูลทุกสาขาจากทั่วทุกมุมโลก และสามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลได้อย่างรวดเร็ว ทุกเวลาและสถานที่ เปรียบเสมือนเป็นห้องสมุดสาธารณะของโลก ที่มีเอกสารที่มีคุณค่าซึ่งผู้ใช้สามารถเข้าไปใช้สืบค้นสารสนเทศเพื่อการศึกษาหาความรู้ หรือเพื่อสนองตอบความสนใจเฉพาะด้าน ไม่ว่าจะเป็นทางด้านวิชาการหรือด้านความบันเทิง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันเริ่มมีการพัฒนาการนาเสนอข้อมูลข่าวสารที่มีคุณค่า มีประโยชน์ต่อการศึกษาค้นคว้าและการวิจัยมากขึ้น เอกสารเปิดสาธารณะจัดเป็นสารสนเทศประเภทหนึ่งที่ถูกจัดเก็บไว้บนอินเทอร์เน็ต และมีการจัดเก็บในรูปแบบที่แตกต่างกันตามลักษณะเนื้อหาหรือวัตถุประสงค์ของผู้จัดทำ ในการเข้าถึงแหล่งข้อมูลที่มีคุณภาพและหลากหลาย ผู้ใช้ไม่เพียงแต่ต้องมีทักษะในการสืบค้นเท่านั้นแต่ยังต้องมีความรู้ในเรื่องราวที่ต้องการสืบค้นตลอดจนแหล่งจัดเก็บสารสนเทศต่างๆอย่างครอบคลุม และเพื่อเป็นการตอบสนองความต้องการของผู้แสวงหาสารสนเทศ จึงได้มีผู้ทำการรวบรวมและจัดหมวดหมู่เอกสารOAไว้อย่างเป็นระบบเพื่อความสะดวกในการสืบค้น
การจัดเก็บเอกสารแบบเปิดและแหล่งสืบค้นเอกสารแบบเปิด
เอกสารOA ไม่จำกัดรูปแบบเพียงแค่สิ่งพิมพ์เท่านั้นแต่ยังหมายรวมถึง ภาพ เสียง สื่อการเรียนการสอนต่างๆที่เปิดให้บุคคลทั่วไปสามารถนำไปใช้และเผยแพร่ได้อย่างเสรี การจัดเก็บเอกสารประเภทดังกล่าวจะมีรูปแบบการจัดเก็บที่แตกต่างกันตามประเภทของเอกสารและรูปแบบองค์กรที่จัดทำ เพื่อเป็นการส่งเสริมการเข้าถึงองค์ความรู้และสารสนเทศที่ตรงกับความต้องการของผู้ใช้ จึงเป็นหน้าที่ของบรรณารักษ์และบุคคลที่มีความเกี่ยวข้องในการแนะนำแหล่งสืบค้นและจัดทำการรวบรวมเอกสารOA ไว้อย่างเป็นระบบ จากการศึกษา การสืบค้นเอกสารOA สามารถสืบค้นผ่านแหล่งต่างๆดังต่อไปนี้
- นามานุกรม (Directory)
- ฐานข้อมูล (Database)
- เครื่องมือช่วยค้นข้อมูลบนอินเทอร์เน็ต (Search Engine)
- การสืบค้นด้วยเครื่องมืออื่นๆ
บทสรุป
โดยสรุปเนื่องจากการเข้าถึงสารสนเทศทางวิชาการในปัจจุบันมีช่องทางการเข้าถึงที่หลากหลายมากขึ้นและรูปแบบของสารสนเทศไม่จำกัดเฉพาะหนังสือและเอกสารวิชาการต่างๆเท่านั้น ด้วยพัฒนาการของเทคโนโลยีการสื่อสารโทรคมนาคม ทำให้ผู้ใช้สามารถสืบค้นสารสนเทศที่ต้องการได้ด้วยตนเอง เอกสารเปิดสาธารณะจึงถือกำเนิดขึ้นตามสภาวการณ์ทางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป สำหรับประเทศไทยการเผนแพร่บทความทางวิชาการที่ให้กลุ่มบุคคลสาธารณะร่วมกันตรวจสอบบทความได้ในรูปแบบออนไลน์ยังคงอยู่ในช่วงของการพัฒนาจากความร่วมมือของหลายภาคส่วน ยกตัวอย่างเช่น ฐานข้อมูลวิจัยไทยที่เกิดจากความร่วมมือของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ(สวทช.) และสำนักงานกองทุนเพื่อการวิจัย(สกว.) คลังความรู้ระดับสถาบันต่างๆเช่น คลังปัญญาไทย นอกจากนี้ยังมีองค์กรเอกชนที่มีความตื่นตัวและตระหนักถึงความสำคัญขององค์ความรู้ด้านวิชาการ บริษัททรู คอร์ปอเรชั่น จำกัด(มหาชน) ที่ได้จัดทำคลังความรู้ “ทรูปลูกปัญญา” (www.trueplookpanya.con) เพื่อเป็นศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างนักเรียนนักศึกษากับอาจารย์ ภายในเว็ปไซต์ดังกล่าวแบ่งเนื้อหาออกเป็น บทความวิชาการ คลังข้อสอบในทุกระกับชั้นและครอบคลุมทุกสาขาวิชา รวมทั้งการจัดเก็บเอกสารวิชาการของผู้ป็นเจ้าของผลงานเพื่อเผยแพร่ให้แก่สาธารณะชนผ่านเว็ปไซต์ส่วนตัวของเจ้าของผลงาน การเกิดขึ้นของสารสนเทศวิชาการในรูปแบบเข้าถึงงแบบเสรีนั้น มาจากแนวคิดพื้นฐานของการตระหนักถึงคุณค่า ความสำคัญของภูมิปัญญาและผลงานวิจัยที่มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น การจัดเก็บ การเผนแพร่และการสงวนรักษาผลงานเหล่านั้นให้คงผยู่ในระยะยาวต้องอาศัยความร่วมมือจากบุคคลที่มีส่วนเกี่ยวข้องทั้ง6ส่วน คือ ชุมชนนักวิจัย(ผู้สร้างผลงาน) ผู้ให้ทุนและสนับสนุนการวิจัย สำนักพิมพ์ ผู้ใช้ ห้องสมุดและบรรณารักษ์รวมทั้งสาธารณะชน ร่วมกันพัฒนาและสร้างสังคมที่มีความรู้ป็นแรงขับเคลื่อนให้ก้าวไปข้างหน้า เกิดการเสริมสร้างแนวคิดการจัดการความรู้ทั้งระดับบุคคลและสถาบันซึ่งเป็นเสมือนพื้นฐานของกระบวนทัศน์ใหม่ของการพัฒนาอย่างยั่งยืน
เจ้าของบทความ
สิริอนันต์ รอดทุ่ง ภาควิชาบรรณารักษศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิืทยาลัยเชียงใหม่
อ้างอิง
- ภาวุธ พงษ์วิทยาภานุ.(2552).สุดยอดการใช้เทคนิคการสืบค้นข้อมูลการศึกษา ค้นจาก www. research.bu.ac.th/news/f_list/news388/2.pdf
- บดินทร์ ทรัพย์สมบูรณ์.(2552). การสืบค้นสารสนเทศทางชีววิทยาการแพทย์. ค้นจาก www.thaigoodview.com/library/teachershow
- บุญเลิศ รัตนาวิบูลย์.(ม.ป.ป.). การสืบค้นฐานข้อมูล ScienceDirect. ค้นจาก www.stks.or.th
- สมาคมสมาพันธ์โอเพนซอร์สแห่งประเทศไทย. (2553). MIT OpenCourseWare ต้นฉบับแนวคิด OCW ค้นจาก http://www.tosf.org :: Thai Open Source Federation
- BioMed Central Ltd. (n.d.). BioMed Central : The open access publisher.
- Retrieved Dec 25, 2011, from http://www.biomedcentral.com.
- MediaWiki. (2010). Open access scholariy resources. Retrieved Nov. 17 2010, from http://www.wowthailand.org/index.php/Open_access_scholarly_resources
- MITLibraries. (n.d.). DSpace at MIT. Retrieved Feb.8, 2011, from http://dspace.mit.edu
- Wikipedia. (2011). Open access journal. Retrieved Feb.8, 2011, from http://en.wikipedia.org/wiki/Open_access_journal
- Scripted. (n.d.). A Journal of Law, Technology & Society. Retrieved Dec.25, 2010, from http://www.law.ed.ac.uk/ahrc/script-ed/
