รูปแบบการนำเสนอของ Self-Archiving
จาก Thailand Science and Technology Wikipedia
- เว็บไซต์ส่วนบุคคล (Author’s Personal Websites) เป็นการจัดทำ OA ในเว็บไซต์ของผู้เขียนแบบง่ายๆ ซึ่งทำให้ผู้ใช้สามารถเข้าใช้ได้ง่ายขึ้นควรมีการทำเมทาดาทาลงในเว็บไซต์ของตัวเองด้วย และการนำเสนอเอกสารที่จัดทำเชื่อมโยงกับไฟล์ต้องการเผยแพร่ โดยอยู่ในรูปแบบ HTML, PDF, Word หรือรูปแบบอื่น ๆ ไฟล์ที่เว็บไซต์มักมีการสร้างดรรชนีสืบค้นในโปรแกรมค้นหา (Search engine) ซึ่งมีประโยชน์ต่อผู้ที่ต้องการค้นหา ส่วนใหญ่จะมีค้นหาจากชื่อผู้แต่ง หรือชื่อเรื่อง ยกตัวอย่างเช่น Google, Bring เป็นต้น
- คลังจัดเก็บเอกสาร (Repositories) เป็นการจัดทำ OA ลงในคลังเอกสาร ซึ่งคลังเอกสารสามารถแบ่งออกได้หลายประเภท ตามแหล่งการจัดเก็บ คลังเอกสารมีมากมายผู้ใช้อาจสามารถหาได้จาก Open DOAR (The Directories of Open Access Repositories) ซึ่งถือเป็นแหล่งรวบรวมรายชื่อของคลังจัดเก็บเอกสาร ของสถาบันต่างๆทั่วโลก สามารถช่วยให้ค้นหารายชื่อคลังจัดเก็บเอกสารที่เก็บผลงานไว้ รวมไปถึงการค้นหาสถิติของคลังจัดเก็บเอกสารในแต่ละคลัง Open DOAR ถือได้ว่าเป็นทรัพยากรสำคัญสำหรับการเข้าถึงเอกสาร OA และเป็นผู้นำในเรื่องนามานุกรมของคลังจัดเก็บเอกสาร OA (repository directories) ยกตัวอย่าง สถิติคลังจัดเก็บเอกสารแบ่งตามประเภททรัพยากรสารสนเทศ (ภาพที่ 1) และสถิติคลังจัดเก็บเอกสารแบ่งตามประเภทเนื้อหาวิชา(ภาพที่ 2) (University of Nottingham, UK., 2010)
- ภาพที่ 1 สถิติคลังจัดเก็บเอกสารแบ่งตามประเภททรัพยากรสารสนเทศ (University of Nottingham, UK., 2010)
- ภาพที่ 2 สถิติคลังจัดเก็บเอกสารแบ่งตามประเภทเนื้อหาวิชา (University of Nottingham, UK., 2010)
ซึ่งการจัดเก็บในรูปแบบคลังจัดเก็บเอกสาร สามารถแบ่งออกได้ดังนี้
2.1 คลังจัดเก็บเอกสารเฉพาะสาขาวิชา (Disciplinary Archives) เป็นการจัดเก็บลงในคลังเอกสารของเว็บไซต์ที่มีการเปิดโอกาสให้เจ้าของสามารถนำผลงานของตนเองมาลงเป็น OAได้ คลังเอกสารเหล่านี้ใช้สำหรับจัดเก็บพวก e-print ซึ่ง e-print เหล่านี้อาจจะไม่ใช่ Open Access ก็ได้ คลังเอกสารเหล่านี้จะ ครอบคลุมอย่างน้อยหนึ่งวิชา ยกตัวอย่างคลังเอกสารเหล่านี้ ได้แก่
- 1) arXiv เป็นคลังเอกสารที่เน้นด้าน ฟิสิกส์ คณิตศาสตร์ คอมพิวเตอร์ประยุกต์ ฯลฯ จัดทำโดยมหาวิทยาลัยคอร์เนล arXiv ได้ขยายให้ครอบคลุมทั้งหมดของสาขาวิชาฟิสิกส์เช่นเดียวกับเขตข้อมูลอื่น ๆ เช่นคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ arXiv ถือได้ว่าเป็นผู้นำในการจัดเก็บข้อมูลด้านฟิสิกส์ โดยจัดเก็บในเว็บไซต์ www.arXiv.org ดังภาพที่ 3
- 2) PLoS (Public Library of Science) เป็นคลังเอกสารที่เน้นทางด้านวิทยาศาสตร์และการแพทย์ PloS เป็นองค์กรไม่แสวงหากำไรของนักวิทยาศาสตร์และแพทย์ที่มุ่งมั่นจะทำให้ผลงานเป็นทรัพยากรสาธารณะที่มีอิสระในการเข้าถึง และเผยแพร่บทความภายใต้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ ดังภาพที่5 โดยจัดเก็บในเว็ปไซต์ www.plos.org ดังภาพที่ 4
- 3) SSOAR เป็นคลังเอกสารที่เน้นด้านสังคมศาสตร์ ดัชนีและเก็บเอกสารวิชาการ (ฉบับเต็ม) จากสังคมศาสตร์ในประเทศเยอรมนีและในต่างประเทศ นับตั้งแต่เปิดตัวเครื่องแม่ข่ายในปี 2008 จำนวนผู้ใช้และปริมาณของเนื้อหามีการเติบโตเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง SSOAR จัดเก็บและการเผยแพร่ข้อมูลที่มีการควบคุมคุณภาพ SSOAR ถูกสร้างขึ้นโดยศูนย์สำหรับ Digital Systems ( CeDiS ) และสถาบันการวิจัยเชิงคุณภาพ ( IQF ) โดยผู้ใช้สามารถฝากเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ของตนเองผ่านทาง แบบฟอร์มออนไลน์ หรือผ่านทางฟังก์ชั่นนำเข้าใน sowiport (เดิมชื่อ Virtual Library Social Science) ที่ดึงข้อมูลเมทาตาทามาใช้ได้ สำหรับเอกสารที่ฝากใน SSOAR จะถูกเก็บอย่างยั่งยืน ซึ่งSSOAR มีความร่วมมือกับห้องสมุดแห่งชาติเยอรมันอีกด้วย สามารถเข้าดูได้ที่เว็บไซต์ http://www.ssoar.info/en.html
- 1) arXiv เป็นคลังเอกสารที่เน้นด้าน ฟิสิกส์ คณิตศาสตร์ คอมพิวเตอร์ประยุกต์ ฯลฯ จัดทำโดยมหาวิทยาลัยคอร์เนล arXiv ได้ขยายให้ครอบคลุมทั้งหมดของสาขาวิชาฟิสิกส์เช่นเดียวกับเขตข้อมูลอื่น ๆ เช่นคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ arXiv ถือได้ว่าเป็นผู้นำในการจัดเก็บข้อมูลด้านฟิสิกส์ โดยจัดเก็บในเว็บไซต์ www.arXiv.org ดังภาพที่ 3
ภาพที่ 3 รูปภาพคลังเอกสาร arXiv.org (Cornell University Library, n.d.)
ภาพที่ 4 คลังเอกสาร PloS (PloS, n.d.)
ภาพที่ 5 แสดงรูปภาพตัวอย่างการจัดเก็บ OAใน PloS (PloS, n.d.)
ภาพที่ 6 คลังเอกสารของ SSOAR (DBClear, n.d.)
- 2.2 คลังเก็บเอกสารของสถาบัน (Institutional Repositories) คือ คลังเอกสารของมหาวิทยาลัย หรือสถาบันการวิจัยต่างๆ ที่มีการจัดเก็บผลงานไว้ในคลังเอกสารของตน ยกตัวอย่างเช่น วิทยานิพนธ์ของปริญญาโท ปริญญาเอก จัดทำขึ้นเพื่อเป็นการอนุรักษ์ และเผยแพร่ผลงานของพวกเขา ถึงแม้ว่าจะมีสถาบันการศึกษาได้มีการจัดทำอยู่หลายแห่งแต่มักขาดเงินทุนในการจัดทำ ยกตัวอย่างการเก็บรูปแบบนี้ เช่น Dspace at MIT เว็บไซต์ http://dspace.mit.edu/ ดังภาพที่ 7
ภาพที่ 7 หน้าแรกของคลังเอกสาร Dspace at MIT (MITLibraries, n.d.)
- 2.3 คลังเก็บเอกสารของหน่วยงาน (Institutional Unit Archives) เป็นคลังเก็บเอกสารของหน่วยงาน หรือคณะ จะเป็นผลงานวิจัยในเชิงวิชาการของคณาจารย์ นักวิจัย หรือนิสิตบัณฑิตศึกษาของมหาวิทยาลัยที่นำผลงานของตนมาจัดทำเป็น OA ในหน่วยงานหรือ คณะที่ตนสังกัด เพื่อเผยแพร่ผลงาน และเพื่อสงวนรักษาผลงานนั้นให้ยั่งยืน ยกตัวอย่างคลังเก็บสารสนเทศระดับหน่วยงาน (Bailey, 2006) ยกตัวอย่าง Duke Law Faculty Scholarship Repository เป็นผู้นำในสิ่งพิมพ์อิเล็กทรอนิกส์ทางด้านกฎหมายและการส่งเสริมการใช้งาน OA ด้านกฎหมาย
ภาพที่ 8 คลังเอกสาร Duke Law Faculty Scholarship Repository
