ระบบผลิตหัวเชื้อไดอะตอม Chaetoceros sp. แบบต่อเนื่องสำหรับฟาร์มเพาะเลี้ยงลูกกุ้ง

จาก Thailand Science and Technology Wikipedia

การขาดแคลนหัวเชื้อไดอะตอมที่มีคุณภาพดี สำหรับนำมาใช้ในการอนุบาลลูกกุ้งนั้นเป็นปัญหาที่เกษตรกรผู้เลี้ยงลูกกุ้งกำลังประสบอยู่ในปัจจุบัน โดยทั่วไปเกษตรกรจะไม่นิยมเก็บรักษาหัวเชื้อเอง แต่จะซื้อหัวเชื้อไดอะตอม Chaetoceros sp. จากฟาร์มเลี้ยงไดอะตอมของเอกชนในราคาลิตรละ 20-30 บาท และหากปริมาณไดอะตอมไม่เพียงพอก็อาจต้องซื้อไดอะตอมจากฟาร์มเอกชนและขนส่งใส่รถบรรทุกน้ำมาส่งที่ฟาร์มเลี้ยงลูกกุ้ง เรียกว่า “คีโตตัน” ซึ่งจากการตรวจสอบหัวเชื้อที่ได้จากฟาร์มเอกชน มักจะพบการปนเปื้อนของแบคทีเรียสาหร่ายชนิดอื่น แบะโปรโตซัว ทำให้การนำไปใช้เป็นหัวเชื้อเพื่อขยายปริมาณนำมาเป็นอาหารเลี้ยงลูกกุ้งไม่มีคุณภาพส่งผลกระทบต่อคุณภาพของลูกกุ้ง

จากปัญหาดังกล่าวจึงนำมาสู่แนวคิดในการพัฒนา ระบบการผลิตไดอะตอม Chaetoceros sp.แบบต่อเนื่อง สำหรับผลิตหัวเชื้อสาหร่ายในฟาร์เลี้ยงสัตว์น้ำ โดยพัฒนาระบบเลี้ยงไดอะตอม Chaetoceros sp. ขนาด 10 ลิตร ที่มีต้นทุนต่ำ โดยระบบประกอบไปด้วยการฆ่าเชื้อโดยการกรองร่วมกับความร้อน การเติมอาหารเลี้ยงเชื้อด้วยเครื่องสูบน้ำสำหรับนำอาหารเพาะเชื้อเข้าสู่ขวดเลี้ยง ขวดวัดอัตราการไหลของอาหารเพาะหัวเชื้อ ขวดเลี้ยงสาหร่าย และขวดเก็บเกี่ยวผลผลิตขนาด 10 ลิตร ขวดเก็บเกี่ยวผลผลิตขนาด 10 ลิตร ขวดเก็บผลผลิตและถังเก็บหัวเชื้อส่วนเกินที่ไหลทิ้งจากระบบ และส่วนของระบบการเติมอากาศประกอบด้วยเครื่องปั๊มอากาศและระบบกรองอากาศ รายละเอียดดังภาพที่1

(1) ถังอาหารเพาะเชื้อ

(2) ปั๊มน้ำแบบรีดสาย (Peristaltic Pump)

(3) ไส้กรองขนาด 5 ไมครอน

(4) ไส้กรองขนาด 0.3 ไมครอน

(5) กาน้ำร้อนสำหรับฆ่าเชื้อ

(6) ขวดเลี้ยงสาหร่าย

(7) ขวดเก็บผลผลิต

(8) ขวดเก็บสาหร่ายที่ไม่ใช้งาน

(9) ขวดเก็บสาหร่ายสำหรับใช้งาน

(10) ไส้กรองอากาศ

(11) ปั๊มลม

(12) ตัวกรองอากาศแบบละเอียด 0.3 ไมครอน

(13) ตัวกรองอากาศแบบละเอียด 0.2 ไมครอน

ภาพที่1 แสดงการจัดวางอุปกรณ์ในระบบผลิตไดอะตอม Chaetoceros sp. แบบต่อเนื่อง

ระบบเลี้ยงไดอะตอม Chaetoceros sp. ขนาด 10 ลิตร ที่มีต้นทุนต่ำ สามารถผลิตหัวเชื้อได้ 7-10 ลิตร/วัน และต่อเนื่องอย่างน้อย 30 วัน โดยไม่ต้องทำการนึ่งฆ่าเชื้ออาหารเพาะเชื้อที่จะเติมสู่ระบบและสามารถผลิตหัวเชื้อที่มีความหนาแน่นเซลล์เฉลี่ย 1x105 cells/ms

ตารางที่1 คุณสมบัติของระบบผลิตไดอะตอมแบบต่อเนื่อง
ปริมาตรไดอะตอมในถังเลี้ยง	10ลิตร
ปริมาตรไดอะตอมในถังเก็บผลผลิต	5 ลิตร
ปริมาตรถังเก็บอาหารเพาะเชื้อ	100 ลิตร
อัตราการเจือจาง	0.8-1.0 ต่อวัน
ปริมาตรผลผลิตต่อวัน	8-10 ลิตรต่อวัน
ความหนาแน่นเซลล์โดยเฉลี่ย	1x10 ยกกำลัง 6 เซลล์ต่อมิลลิลิตร
ระยะเวลาการใช้งานแบบต่อเนื่อง ก่อนทำการซ่อมบำรุงทำความสะอาดระบบ และเติมอาหารเพาะเชื้อใหม่	3-4 สัปดาห์

ระบบการเลี้ยงหัวเชื้อไดอะตอมแบบต่อเนื่อง เป็นผลงานวิจัยของ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ซึ่งได้ยื่นจดสิทธิบัตรในคำขอรับสิทธิบัตรการประดิษฐ์เลขที่ 0601001434 ชื่อภาชนะสำหรับผลิตจุลสาหร่ายแบบต่อเนื่องและระบบผลิตจุลสาหร่ายแบบต่อเนื่อง และเลขที่ 0801004460 โดยใช้ชื่อสิ่งประดิษฐ์ว่า กระบวนการป้องกันการปนเปื้อนของจุลินทรีย์ในอาหารเพาะเชื้อสำหรับระบบผลิตจุลสาหร่ายแบบต่อเนื่อง ปัจจุบัน มีภาคเอกชนนำไปติดตั้งแล้ว 2 ราย ได้แก่ บรรจงฟาร์ม และชริมเทคฟาร์ม นอกจากนี้ยังได้นำไปติดตั้งในหน่วยปฏิบัติการพ่อแม่พันธุ์กุ้ง ได้แก่ ศูนย์วิจัยและพัฒนาสายพันธุ์กุ้ง จ.สุราษฎร์ธานี และหน่วยกักกันโรคจากพ่อแม่พันธุ์กุ้ง จ.นครศรีธรรมราช

รูปภาพ

ติดต่อขอรายละเอีดเพิ่มเติม โปรแกรมกุ้ง โทร. 02 564 6700 ต่อ 3429 (นุชจรี) e-mail : muchjaree@nstda.or.th ดร.สรวิศ เผ่าทองสุข โทร. 02 218 5279 e-mail : sorawit@biotec.or.th