ดาวตก
จาก Thailand Science and Technology Wikipedia
ดาวตก
ดาวตก หรือ Falling Star นั้น แท้จริงแล้วไม่ใช่ดวงดาวหรือดาวฤกษ์จริงๆ ที่ตกลงมาจากท้องฟ้า ไม่ใช่แม้แต่เศษชิ้นส่วนใดๆ ของดาวฤกษ์ แต่เป็นอุกกาบาต (meteoroids) ที่เคลื่อนที่ผ่านเข้ามาในเขตแรงดึงดูดของโลก และถูกดึงดูดให้ตกลงมาที่ผิวโลกด้วยความเร็วสูง ซึ่งอาจมีความเร็วถึง 90,000 ไมล์ต่อชั่วโมง ความเสียดทานที่เกิดจากการเคลื่อนที่ด้วยความเร็วสูงทำให้เกิดการลุกไหม้เป็นลูกไฟตกลงมายังผิวโลก นักดาราศาสตร์นิยามว่าอุกกาบาต คือเศษฝุ่นผงส่วนหนึ่งของดาวหาง (comet) ส่วนใหญ่มักมีขนาดเล็กกว่ากรวดทราย ทำให้ลุกไหม้หมดในช่วงเสี้ยววินาทีขณะอยู่บนท้องฟ้า แต่บางชื้นส่วนก็อาจมีขนาดใหญ่จนเผาไหม้ไม่หมด และตกลงมายังผิวโลกหลงเหลือเป็นก้อนวัตถุให้เราเห็น และเรียกกันว่าอุกกาบาต
บางครั้ง เราอาจเห็นดาวตกจำนวนมากในคืนเดียวกัน ปรากฏการณ์นี้เราเรียกว่า ฝนดาวตก (meteor shower) เมื่อเกิดปรากฏการณ์นี้ ระหว่างที่คนทั่วไปคอยเฝ้าดูความสวยงามของฝนดาวตก นักวิทยาศาสตร์จะคอยเฝ้าดูเพื่อเก็บข้อมูลจำนวนของดาวตกและความสว่างของดาวตกแต่ละครั้ง และหากเราสังเกตขณะดูฝนดาวตก จะพบว่าเราเห็นดาวตกมาจากพื้นที่บริเวณหนึ่งของท้องฟ้าเท่านั้น ฝนดาวตกไม่ได้เกิดให้เราเห็นทุกคืน ช่วงที่เกิดฝนดาวตกคือช่วงที่โลกโคจร ผ่านเข้าไปในบริเวณหางของดาวหางทำให้เศษฝุ่นผงจำนวนมากจากบริเวณหางของดวงหางถูกดึงดูดเข้าสู่แรงดึงดูดของโลกพร้อมๆ กัน หรือในเวลาใกล้เคียงกัน
ในเอกภพดาวหางมากมายโคจรอยู่ แต่ดาวหางที่มีความสว่างมากๆ จะโคจรผ่านใกล้โลกให้เราเห็นในช่วงศตวรรษหนึ่งเพียงครั้งหรือสองครั้งเท่านั้น ซึ่งเราสามารถสังเกตเห็นเหมือนลูกบอลที่มีฝุ่นแก๊สวิ่งตามเป็นทางยาวเหมือนหาง ส่วนแกนกลางของดาวหางเราเรียกว่านิวเคลียส (nucleus) ที่ประกอบไปด้วยแก๊ส ฝุ่น และไอน้ำที่เย็นจนเป็นน้ำแข็ง ด้วยระยะห่างระหว่างดาวหางกับโลกนั้นไกลกันมาก การสังเกตดาวหางจากโลกจึงดูเหมือนดาวหางเคลื่อนที่ผ่านโลกไปอย่างช้าๆ ซึ่งสามารถเห็นการเคลื่อนที่ของดาวหางได้นานหลายชั่วโมงหรืออาจนานหลายวัน
ดาวหางที่ทำให้เราเห็นฝนดาวตก "ลีโอนิตส์" (leonids) คือดาวหางที่มีชื่อว่า เทมเปล-ทัตเทิล (Temple-Tuttle) ถูกค้นพบในปี พ.ศ.2508 โดยนักวิทยาศาสตร์ชาวอิตาเลียนและชาวอเมริกัน การค้นพบดาวหางของนักวิทยาศาสตร์ 2 ท่านนี้เป็นการค้นพบพร้อมกันโดยบังเอิญ โดยทั้งสองคนต่างเฝ้าสังเกตดาวหางเทมเปล-ทัตเทิล จากกล้องโทรทรรศน์ของตัวเองจากคนละมุมโลก และรายงานการค้นพบดาวหางในเวลาใกล้เคียงกัน ดาวหางเทมเปล-ทัตเทิลเป็นดาวหางที่ไม่ใหญ่และไม่สว่างมากนัก มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 2.5 ไมล์ ช่วงเวลาที่โลกเคลื่อนที่เข้าใกล้กับดาวหางเทมเปล-ทัตเทิล เป็นช่วงเวลาพอดีกับที่เราเห็นกลุ่มดาวสิงห์ (Leo) ในสุริยวิถี เราจึงเห็นเหมือนว่าดาวตกจำนวนมากตกมาจากกลุ่มดาวสิงห์ จึงตั้งชื่อฝนดาวตกนี้ว่า "ลีโอนิตส์"
ฝนดาวตกลีโอนิตส์เป็นปรากฏการณ์ที่โด่งดังมาตั้งแต่อดีต เพราะเป็นฝนดาวตกที่สามารถเห็นดาวตกนับพันดวงทุกๆ ชั่วโมง มีรายงานว่าในปี พ.ศ.2476 ผู้คนจากทั่วอเมริกาตื่นขึ้นมารอดูฝนดาวตก ในคืนนั้นมีดาวตกนับร้อยดวงในทุกๆ ชั่วโมง ประชาชนทุกชนชั้นมีโอกาสเห็นพร้อมๆ กัน หนังสือพิมพ์ทุกฉบับรายงานเหตุการณ์อย่างครึกโครม นับเป็นเหตุการณ์ที่สร้างความตื่นเต้น ยินดีให้กับคนในยุคนั้นเป็นอย่างมาก และเป็นการจุดประกายความอยากรู้อยากเห็นเกี่ยวกับการเกิดฝนดาวตก ทำให้มีการศึกษากันอย่างจริงจังในเวลาต่อมา
วิธีที่ดีที่สุดในการสังเกตฝนดาวตกคือ การมองดูด้วยตาเปล่า ไม่จำเป็นต้องใช้กล้องโทรทรรศน์หรืออุปกรณ์ใดๆ ควรเตรียมเสื้อกันหนาว หมวก เสื่อสำหรับปูนอน เท่านี้เราก็สามารถนอนดูฝนดาวตกที่สวยงามบนท้องฟ้าได้อย่างมีความสุข
