การทำหมันสุนัขอย่างมีมนุษยธรรมแบบใหม่

จาก Thailand Science and Technology Wikipedia

ประชากรสุนัขจรจัดนับวันทวีจำนวนเพิ่มขึ้น ในกรุงเทพมหานครมีรายงานว่า ปริมาณสุนัขจรจัดเพิ่มขึ้นเป็น 3 เท่าภายในเวลาเพียง 3 ปี สุนัขเหล่านี้เป็นสัตว์พาหะของโรคพิษสุนัขบ้าที่เป็นปัญหาทางสาธารณสุขของประเทศ มานานกว่า 100 ปี และเป็นโรคที่ก่อให้เกิดความหวาดกลัวมาจนถึงปัจจุบันเนื่องจากไม่สามารถรักษาได้ คนที่ได้รับเชื้อพิษสุนัขบ้า เมื่อแสดงอาการของโรคแล้วไม่ว่ามากหรือน้อยเสียชีวิตทั้งหมด

รายงานของกระทรวงสาธารณสุขระบุว่า ในอดีตมีผู้เสียชีวิตด้วยโรคพิษสุนัขบ้าเป็นจำนวนมาก โดยครึ่งหนึ่งของผู้เสียชีวิต เป็นเด็กอายุต่ำกว่า 14 ปี ส่วนใหญ่อายุ 5-9 ปี เพราะเป็นวัยที่กำลังซุกซน แม้ปัจจุบันจำนวนผู้เสียชีวิตด้วยโรคดังกล่าวมีแนวโน้มลดลง แต่มีคนที่ถูกสุนัข หรือสัตว์ที่เป็นหรือสงสัยว่าเป็นโรคพิษสุนัขบ้ากัดแล้วมารับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า ปีละไม่ต่ำกว่า 200,000 ราย ทำให้ต้องเสียเงินซื้อวัคซีนจากต่างประเทศปีละหลายร้อยล้านบาท

ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ ได้สนับสนุนทุนส่งเสริมกลุ่มนักวิจัยอาชีพ ประจำปี 2546 ให้แก่ ศ.นพ. ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา จากคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และคณะผู้วิจัยจากสภากาชาดไทย คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ คณะสิ่งแวดล้อมฯ มหิดล โรงพยาบาลรามาธิบดี กรมปศุสัตว์ และกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ในการทำวิจัยเรื่อง การศึกษาโรคพิษสุนัขบ้าทางอณูชีววิทยาและภูมิคุ้มกันของระบบประสาทในการควบคุม และพยาธิกำเนิดของโรค ศ.นพ.ธีระวัฒน์ ได้ใช้ข้อมูลระบาดวิทยาระดับชีวโมเลกุล แบ่งกลุ่มไวรัสพิษสุนัขบ้าในประเทศไทยออกเป็น 2 กลุ่มคือ กลุ่มที่กระจายตัวอยู่ในภาคกลางและกลุ่มที่กระจายตัวอยู่ทั่วประเทศ อย่างไรก็ตาม ยังมีการกระจายตัวของไวรัสข้ามพื้นที่อีกด้วย ซึ่งอาจเกิดจากการเคลื่อนย้ายสุนัขโดยมนุษย์ จากข้อมูลดังกล่าว ได้นำมาใช้ทำยุทธศาสตร์ควบคุมโรคพิษสุนัขบ้า โดยมุ่งเป้าในพื้นที่ระบาด และรณรงค์การควบคุมประชากรสุนัขจรจัด

การทำหมัน เป็นกระบวนการสำคัญในการควบคุมประชากรสุนัขจรจัดซึ่งเป็นพาหะ และสาเหตุสำคัญของการเกิดโรคพิษสุนัขบ้าในประเทศไทย ศ.นพ. ธีระวัฒน์ จึงพัฒนาวิธีการทำหมันสุนัขเพศผู้ขึ้น โดยใช้ วิธีฉีดสารเคมีซิงค์ กลูโคเนท (Zinc gluconate) เข้าอัณฑะสุนัข เพื่อทดแทนการผ่าตัดทำหมันวิธีดังกล่าวใช้เวลาเพียง 2 นาที และเมื่อฉีดสารเคมีดังกล่าวแล้ว สุนัขไม่สามารถผลิตตัวอสุจิ และเป็นหมันภายในเวลา 4-6 สัปดาห์ วิธีนี้ช่วยลดขั้น ตอนยุ่งยากในการผ่าตัดลง สุนัขไม่เจ็บปวด และไม่เสี่ยงต่อการติดเชื้อจากการผ่าตัด และไม่สิ้นเปลืองค่าใช้จ่ายในการดูแลสุนัขหลังผ่าตัด วิธีนี้สามารถใช้ได้กับสุนัขทุกช่วงอายุ และฉีดเพียงครั้งเดียวสามารถทำให้เป็นหมันได้ตลอดชีวิต ราคายาไม่ถึง 5% ของราคายาในต่างประเทศ ขณะนี้กำลังอยู่ในช่วงการทดสอบเพื่อศึกษาผลกระทบของการใช้ยาที่มีต่อสุนัข

ศ.นพ.ธีระวัฒน์ และคณะ ยังพัฒนา โปรแกรมอัจฉริยะทางโรคพิษสุนัขบ้า ซึ่งเป็นโปรแกรมสาธารณประโยชน์สำหรับประชาชนทั่วไป เพื่อเรียนรู้วิธีการวินิจฉัยโรคพิษสุนัขบ้าในสุนัขโดยอาศัยอาการทางคลินิก โปรแกรมนี้จะช่วยให้ประชาชนทั่วไปสามารถวินิจฉัยได้ว่า สุนัขติดเชื้อพิษสุนัขบ้าหรือไม่ และยังให้คำแนะนำในการปฏิบัติเบื้องต้นทั้งต่อสุนัขและผู้ที่คลุกคลีกับสุนัขนั้นๆ จากการศึกษาพบว่า โปรแกรมดังกล่าวให้ผลในการใช้งานดีเลิศ มีความไวในการวินิจฉัย 100% มีผลบวกลวง (False positive) เพียง 4% อย่างไรก็ตาม หากสุนัขมีอาการบ่งชี้การติดเชื้อพิษสุนัขบ้า ต้องได้รับการตรวจสมองเพื่อยืนยันโรค ทั้งนี้งานวิจัยดังกล่าวได้รับการตีพิมพ์ในวารสารนานาชาติ และทางคณะผู้วิจัยยังได้เผยแพร่ความรู้นี้ใน website wwww.soonak.com อีกด้วย

ติดต่อขอรายละเอียดเพิ่มเติม ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ 113 อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย ต.คลองหนึ่ง อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 โทรศัพท์ 0 2564 6700 โทรสาร 0 2564 6701-5