การตรวจวินิจฉัยโรคเลปโตสไปโรซิส
จาก Thailand Science and Technology Wikipedia
โรคเลปโตสไปโรซิส หรือโรคฉี่หนู มีสาเหตุมาจากการติดเชื้อแบคทีเรีย Leptospira interrogans ซึ่งมีมากกว่า 200 serovar เป็นโรคติดต่อจากสัตว์สู่คนที่เป็นปัญหาสำคัญโรคหนึ่งในประเทศกำลังพัฒนา ประเทศไทยมีรายงานการพบโรคนี้ทุกจังหวัด สัตว์ที่เป็นพาหะหรือที่อยู่อาศัยของโรค เช่น หนู โค กระบือ สุกร สุนัข แมว และสัตว์ป่า เป็นต้น สัตว์เหล่านี้เมื่อมีการติดเชื้อมักไม่แสดงอาการ แต่จะเก็บกักเชื้ออยู่ในร่างกายโดยเฉพาะไต และแพร่กระจายเชื้อสู่สิ่งแวดล้อมโดยถ่ายปนมากับปัสสาวะ การติดเชื้อสู่สัตว์หรือคนเกิดจากการสัมผัสน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อที่มากับปัสสาวะเข้าทางบาดแผลที่ผิวหนังหรือโดยการกิน มักระบาดในเดือนตุลาคมและพฤศจิกายน เนื่องจากเป็นฤดูฝนต่อหนาว มีน้ำขังปัญหาการติดเชื้อในปศุสัตว์ ได้แก่ โค กระบือ สุกร ทำให้เกิดความสูญเสียทางเศรษฐกิจ โดยทำให้สัตว์แท้งลูก คลอดก่อนกำหนด และผลผลิตน้ำนมต่ำ เป็นต้น ส่วนการติดเชื้อในคน พบได้ตั้งแต่อาการไม่รุนแรงคล้ายไข้หวัด หรือมีอาการรุนแรง มีภาวะแทรกซ้อน เช่น ไตวาย ตับวาย ซึ่งทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิตได้การวินิจฉัยโรคนี้จากอาการเจ็บป่วยอย่างเดียว ไม่สามารถวินิจฉัยได้แม่นยำ เพราะอาการของโรคคล้ายคลึงกับโรคติดเชื้ออื่นๆ การวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง
การตรวจวินิจฉัยโรคเลปโตสไปโรซิสในสัตว์ใช้วิธีมาตรฐาน Microscopic agglutination test (MAT) ในการตรวจหาแอนติบอดี (ซีรั่มที่จำเพาะต่อเชื้อ) และตรวจหาเชื้อด้วยวิธีเพาะเลี้ยงเชื้อ ซึ่งเป็นวิธีที่ยุ่งยาก ใช้เวลานานและอันตรายต่อผู้ปฏิบัติงาน ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สนับสนุน พญ.สุทธิพันธ์ สาระสมบัติ และ ดร.ปัทมา เอกโพธิ์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล ผลิตโมโนโคลนัลแอนติบอดีที่มีคุณสมบัติจำเพาะต่อเชื้อกลุ่มต่าง ๆ (serovar) ของ L.interrogans และ L.biflexa ที่พบบ่อยในประเทศไทย และนำมาพัฒนาเป็นชุดทดสอบ latex agglutination (LA) สำหรับเชื้อเลปโตสไปร่า
ผลการทดสอบเมื่อเทียบกับวิธีมาตรฐาน Cross Agglutinin Absorption Test (CAAT) และวิธี MAT พบว่าให้ความจำเพาะคิดเป็นร้อยละ 100 และร้อยละ 99 ตามลำดับ และใช้เวลาน้อยกว่า ชุดทดสอบ LA จึงเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการตรวจวินิจฉัยเชื้อเลปโตสไปร่า เพราะสะดวก รวดเร็ว และไม่ต้องการเครื่องมือพิเศษใดๆ
ปัจจุบัน มีหลายหน่วยงานนำชุดตรวจนี้ไปใช้ ได้แก่ ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ จ.นครราชสีมา สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ กรมปศุสัตว์ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร และเวลคัมทรัสต์ นอกจากนี้ ไบโอเทค สนับสนุน ดร. ศรีสุรางค์ ตันติมาวานิช คณะเทคนิคการแพทย์ มหาวิทยาลัยมหิดล ออกแบบตัวตรวจจับจำเพาะในการเพิ่ม จำนวนยีน และศึกษารูปแบบลายพิมพ์ดีเอ็นเอของเชื้อเลปโตสไปร่าที่มี serovar ต่างกัน ซึ่งผลการดำเนินงานพบว่า รูปแบบลายพิมพ์ดีเอ็นเอของเชื้อสามารถบ่งบอก serovar และวินิจฉัยแยกสายพันธุ์ของ เชื้อเลปโตสไปร่า ซึ่งมีประโยชน์ในการหาแหล่งต้นตอการแพร่ระบาดของเชื้อในงานด้านระบาดวิทยา
ติดต่อขอรายละเอียดเพิ่มเติม : ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ 113 อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย ต.คลองหนึ่ง อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 โทรศัพท์ 0 2564 6700 โทรสาร 0 2564 6701-5
