การตรวจพยาธิใบไม้ในตับ
จาก Thailand Science and Technology Wikipedia
โรคพยาธิใบไม้ในตับ เป็นปัญหาสำคัญของประเทศแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย โดยมีสาเหตุสำคัญจากการรับประทานปลาน้ำจืดในกลุ่ม ปลาตะเพียน แบบสุกๆ ดิบๆ เนื่องจากปลาในกลุ่มนี้เป็นแหล่งอาศัยของตัวอ่อน พยาธิใบไม้ตับ และเป็นตัวกลางสำคัญในการถ่ายทอดพยาธิสู่คนการป้องกันการรับตัวอ่อนพยาธิเข้าสู่ร่างกายทำได้โดยการรับประทาน อาหารปรุงสุก อย่างไรก็ตามยังมีประชาชนที่ปฏิบัติไม่ถูกสุขลักษณะอยู่จำนวนมาก โรคพยาธิใบไม้ตับยังเป็นสาเหตุสำคัญของการเกิดโรคมะเร็งท่อน้ำดี และอาการท่อน้ำดีอักเสบร่วมด้วยโรคนิ่วในถุงน้ำดีในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งจังหวัดขอนแก่นมีอุบัติการณ์ของโรคมะเร็งท่อน้ำดีสูงที่สุดในโลก
การตรวจวินิจฉัยการติดพยาธิใบไม้ในตับมีความสำคัญ ทั้งในแง่ของการควบคุม และรักษาโรค โดยทั่วไปการวินิจฉัยพยาธิใบไม้ในตับใช้การสอบสวนโรค และการตรวจไข่พยาธิในตัวอย่างอุจจาระ แม้ว่าการตรวจนับไข่พยาธิในอุจจาระ ด้วยกล้องจุลทรรศน์ให้ผลตรวจที่ถูกต้อง และแม่นยำสูงพอสมควร แต่ต้องใช้ทักษะและประสบการณ์ของผู้ตรวจสูง ไม่เหมาะสำหรับการตรวจตัวอย่างจำนวนมาก เช่น การสุ่มตรวจตัวอย่างในการศึกษาทางระบาดวิทยา
โครงการวิจัยและพัฒนาเพื่อการป้องกันและบำบัดโรคเขตร้อน ซึ่งเป็นโครงการภายใต้ความร่วมมือของ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) และ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการ วิจัย สนับสนุนโครงการวิจัย “การพัฒนาวิธีตรวจวินิจฉัยพยาธิใบไม้ตับด้วยวิธีพีซีอาร์” ให้กับ รศ.ดร.สุรศักดิ์ วงศ์รัตนชีวิน ภาควิชาจุลชีววิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น และคณะ พัฒนาวิธีพีซีอาร์ โดยใช้ตัวตรวจจับจำเพาะที่ออกแบบจากชิ้นส่วนดีเอ็นเอที่จำเพาะของพยาธิใบไม้ในตับ เพื่อตรวจหาสารพันธุกรรมจากไข่ของพยาธิใบไม้ในอุจจาระ วิธีพีซีอาร์ที่พัฒนาขึ้นนี้มีความไวและความจำเพาะสูง สามารถตรวจหาไข่ในอุจจาระในตัวอย่างควบคุมได้แม้มีไข่พยาธิเพียง 1 ใบ และไม่มีผลบวกลวงกับพยาธิลำไส้ ซึ่งมีไข่พยาธิคล้ายกับพยาธิใบไม้ตับ
การตรวจหาไข่ พยาธิใบไม้ในตับ จากอุจจาระ เหมาะสำหรับผู้ป่วยในระยะเริ่มแรกหรือในขณะที่ยังไม่มีการอุดตันของท่อทางเดินน้ำดี ในกรณีที่มีการอุดตันของระบบทางเดินน้ำดี ตรวจไม่พบไข่พยาธิในอุจจาระ อาจต้องตรวจจากน้ำดีที่ดูดออกมา ซึ่งไม่สะดวกและรวดเร็วเพียงพอ ไบโอเทค และ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยได้สนับสนุน รศ.ดร.บรรจบ ศรีภา ภาควิชาพยาธิวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น และคณะพัฒนาวิธีตรวจทางอิมมูโนวินิจฉัย โดยศึกษาปริมาณการผลิตแอนติบอดีต่อโปรตีนแอสพาร์ติคโปรตีเอสและซิสเทอีนโปรตีเอสที่อยู่ในน้ำย่อยและสิ่งขับถ่าย โดยโปรตีนดังกล่าวสามารถนำมาใช้ผลิตเป็นน้ำยาตรวจจับซึ่งจะนำไปพัฒนาเป็นชุดตรวจต่อไป
แหล่งที่มา: ติดต่อขอรายละเอียดเพิ่มเติม ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ 113 อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย ต.คลองหนึ่ง อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 โทรศัพท์ 0 2564 6700 โทรสาร 0 2564 6701-5
